Tổng thống Iran tuần này tuyên bố quốc gia này không còn cần nhập khẩu xăng để đáp ứng nhu cầu trong nước, nhờ các nỗ lực siết chặt tiêu thụ nhiên liệu của chính quyền. Tuy nhiên, sự cố tại các nhà máy lọc dầu và tình trạng buôn lậu nhiên liệu kéo dài đang khiến giới phân tích nghi ngờ tuyên bố này.

Tổng thống Masoud Pezeshkian cho biết "các biện pháp quản lý và tiết kiệm nhiên liệu" đã chấm dứt nhu cầu nhập khẩu xăng của Iran, giúp tiết kiệm 12 tỷ USD mỗi năm.

Các biện pháp mà ông Pezeshkian đề cập chủ yếu dựa trên hệ thống giá xăng phân bậc mà Tehran đã thắt chặt theo từng giai đoạn từ tháng 12, giảm hạn ngạch ưu đãi giá và tăng giá đối với nhóm tiêu thụ nhiều nhất. Thay đổi mới nhất áp dụng từ đầu tháng 9 đã tăng gấp đôi giá xăng mua ngoài hạn ngạch ưu đãi lên 100.000 rial/lít (0,04 USD/lít) từ mức 50.000 rial/lít.

Mức giá cao hơn bước đầu ghi nhận tác động hạ nhiệt tiêu thụ. Nhu cầu nội địa đã giảm xuống khoảng 134 triệu lít/ngày trong tháng này, từ mức khoảng 144 triệu lít/ngày trong giai đoạn tháng 8-tháng 9, theo Công ty Phân phối Sản phẩm Dầu mỏ Quốc gia Iran (NIOPDC).

Một phần sự sụt giảm phản ánh xu hướng chuyển dịch sang khí thiên nhiên nén (CNG). Mức tiêu thụ CNG hàng ngày trong tháng 10 tăng lên 16,7 triệu m³ từ mức 14,7 triệu m³ trong tháng 8, thay thế khoảng 2 triệu lít xăng/ngày, theo các quan chức Iran.

Đồng thời, sản lượng xăng trong nước cũng tăng. Sản lượng trung bình đạt 135 triệu lít/ngày vào cuối tháng 8 và đầu tháng 9, theo số liệu chính thức, tăng từ mức trung bình 122 triệu lít/ngày trong 5 tháng đầu năm Iran (tương ứng từ cuối tháng 3 đến cuối tháng 8).

Mức tăng này đến từ việc nâng phụ tải lọc dầu và các dự án tái cấu trúc vận hành, Trưởng bộ phận NIORDC Mohammad-Sadegh Azimifar cho biết tháng trước. Các dự án này bao gồm việc điều chuyển lượng naphtha thặng dư từ phân xưởng tách condensate Ngôi sao Vịnh Ba Tư (PGS) sang các phân xưởng sản xuất xăng đang hoạt động dưới công suất tại các nhà máy lọc dầu Isfahan (375.000 thùng/ngày), Tehran (220.000 thùng/ngày) và Tabriz (110.000 thùng/ngày).

Ngay cả ở mức sản lượng cao đó, nguồn cung vẫn thấp hơn khoảng 10 triệu lít/ngày so với mức nhu cầu đỉnh điểm mùa hè là 145 triệu lít/ngày, dù về cơ bản đã cân bằng với nhu cầu hiện tại. Dù vậy, các sự cố lọc dầu sau đó đã làm giảm công suất sản xuất.

Vụ nổ tại nhà máy lọc dầu Abadan công suất 700.000 thùng/ngày vào cuối tháng 9 đã giảm công suất sản xuất xăng từ 11 triệu lít/ngày xuống còn khoảng 8 triệu lít/ngày, với thời gian sửa chữa dự kiến mất ít nhất hai tháng. Sự cố này bồi thêm tổn thất nguồn cung trên diện rộng, bao gồm tại nhà máy lọc dầu Lavan (55.000 thùng/ngày) — nơi bị mất khoảng một nửa công suất xăng 3 triệu lít/ngày sau khi bị tấn công vào ngày đầu tiên của lệnh ngừng bắn Mỹ - Iran hồi tháng 4, buộc các nhà máy khác phải nâng phụ tải.

Iran cũng tiếp tục đối mặt với nạn buôn lậu nhiên liệu nhức nhối, khi nhiên liệu được trợ giá bị chảy sang các nước láng giềng có giá cao hơn đáng kể.

Tehran đã phản ứng bằng cách áp dụng kiểm tra danh tính đối với tài xế sử dụng thẻ nhiên liệu khẩn cấp tại các cây xăng. Các thẻ này trước đây cho phép mua hàng vô danh và chiếm 40-45% lượng giao dịch đổ xăng, vượt xa trần 5% của chính phủ.

Tuy nhiên, các quan chức Iran ước tính khoảng 25 triệu lít sản phẩm dầu mỏ vẫn tiếp tục bị buôn lậu qua biên giới mỗi ngày, trong đó dầu diesel chiếm phần lớn lượng giao dịch bất hợp pháp này.

Lựa chọn hạn chế

Iran cũng có rất ít dư địa để tiếp tục tăng sản lượng xăng.

Nguồn nguyên liệu đầu vào (feedstock) đang chịu áp lực sau các thiệt hại tại các cơ sở thuộc mỏ khí South Pars (nơi cung cấp condensate cho PGS) trong giai đoạn đầu cuộc chiến Mỹ - Iran. Hai phân xưởng tách condensate mới là South Adish và Mehr Persian Gulf dự kiến sớm nhất cũng phải đến cuối năm tài chính Iran (tháng 3) mới đi vào hoạt động.

Trong bối cảnh đó, các bên tham gia thị trường cho rằng Iran vẫn cần nhập khẩu từ 3 đến 7 chuyến tàu chở xăng cỡ MR (Medium Range) mỗi tháng để bù đắp thiếu hụt ngắn hạn. Khối lượng này tương đương khoảng 0,9 - 2,1 triệu thùng/tháng, hay 4,7 - 11 triệu lít/ngày.

Tuy nhiên, các lệnh trừng phạt và lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ áp đặt lên Iran từ tháng 7 khiến việc thu xếp các khối lượng này trở nên khó khăn. Giới buôn tin cho biết một số lượng xăng đang được chuyển tải giữa các tàu (STS) ở ngoài khơi Shinas, Oman, trước khi các tàu chở dầu chịu trừng phạt của Mỹ vận chuyển qua eo biển Hormuz về Iran.

Dù vậy, phương thức giao dịch này bị hạn chế do thiếu hụt các tàu sẵn sàng tham gia chuyển tải và làm việc với các tàu chịu trừng phạt phục vụ các cảng Iran, một môi giới tàu biển cho biết.

 Iran: Thay đổi hạn ngạch và giá xăng

(Đơn vị tính hạn ngạch: Lít/tháng; Giá tính bằng Rial Iran/lít - IR/l)

Nguồn: Bộ Năng lượng / Bộ Dầu mỏ Iran

Nguồn tin: Xangdau.net