Để sử dụng Xangdau.net, Vui lòng kích hoạt javascript trong trình duyệt của bạn.

To use Xangdau.net, Please enable JavaScript in your browser for better use of the website.

Loader

IEA: Khi cú sốc chưa từng có định hình lại bản đồ năng lượng thế giới, thời gian kéo dài của khủng hoảng sẽ quyết định quy mô của sự thay đổi

Khi các quốc gia trên toàn thế giới phải đối mặt với cú sốc nguồn cung năng lượng lớn nhất trong lịch sử cùng hàng loạt rủi ro khác, biên độ của các viễn cảnh năng lượng trong tương lai đang ngày càng mở rộng, theo ấn bản mới nhất của báo cáo Triển vọng Năng lượng Thế giới (WEO) do Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) công bố. Theo đó, các quyết sách ứng phó của chính phủ các nước sẽ định hình lại cục diện năng lượng toàn cầu trong nhiều năm tới.

Báo cáo Triển vọng Năng lượng Thế giới 2026 (WEO-2026) tổng hợp dữ liệu năng lượng mới nhất trên tất cả các loại nhiên liệu và công nghệ, kết hợp với các mô hình tính toán và phân tích chuyên sâu, nhằm cung cấp góc nhìn về các lộ trình tiềm năng của ngành năng lượng tại thời điểm bất ổn đặc biệt lớn hiện nay. Báo cáo được công bố trong bối cảnh tác động lên thị trường năng lượng từ cuộc xung đột Trung Đông và tình trạng gián đoạn vận tải biển qua eo biển Hormuz đã lan rộng ra toàn cầu — đặt trong bức tranh rộng lớn hơn của những căng thẳng địa chính trị, xung đột thương mại, rủi ro khí hậu gia tăng, các cuộc tấn công mạng và những hành động phá hoại khác nhắm vào hạ tầng năng lượng. Với diễn biến tại eo biển Hormuz và khu vực lân cận vẫn đang biến động khó lường, báo cáo nhấn mạnh cuộc khủng hoảng năm 2026 nhiều khả năng sẽ để lại những dấu ấn lâu dài và củng cố an ninh năng lượng cùng khả năng chi trả như những nguyên tắc kim chỉ nam cho việc hoạch định chính sách năng lượng.

"Cuộc khủng hoảng Hormuz đã giáng một cú sốc khổng lồ vào hệ thống. Mặc dù ngành năng lượng và nền kinh tế toàn cầu đã thể hiện khả năng chống chịu đáng kể, nhưng cuộc khủng hoảng càng kéo dài, tác động sẽ càng sâu sắc. Và tôi không thấy bất kỳ lộ trình khả thi nào để thị trường năng lượng thế giới quay trở lại trạng thái như trước đây", Giám đốc điều hành IEA Fatih Birol nhận định. "Báo cáo Triển vọng Năng lượng Thế giới lần này nhìn xa hơn những biến động hiện tại để khám phá hàng loạt viễn cảnh năng lượng có thể hình thành từ cuộc biến động hôm nay. Bằng việc đưa ra nhiều kịch bản — không kịch bản nào là dự báo — cùng phạm vi phân tích chưa từng có, báo cáo có thể đóng vai trò tài liệu tham khảo khi các quốc gia cân nhắc các bước đi tiếp theo. Báo cáo cũng làm nổi bật những sự đánh đổi khó khăn mà họ phải đối mặt. Trong nỗ lực theo đuổi an ninh năng lượng cao hơn, các quốc gia cần thận trọng để không thay thế sự phụ thuộc này bằng một sự phụ thuộc khác. Nhưng điều đáng khích lệ cho tương lai là an ninh năng lượng và chuyển dịch năng lượng chưa bao giờ gắn kết chặt chẽ đến thế."

Dù thế giới đi theo lộ trình nào, thu nhập cao hơn và dân số gia tăng chắc chắn sẽ thúc đẩy nhu cầu đối với các dịch vụ sử dụng năng lượng, bao gồm đi lại, sưởi ấm, làm mát và năng lực tính toán. Nhiệt độ toàn cầu tăng cao cũng đang tạo thêm áp lực. Ghi nhận một cột mốc đáng chú ý, báo cáo chỉ ra rằng nhu cầu năng lượng để làm mát các tòa nhà hiện đã vượt qua nhu cầu năng lượng để sưởi ấm lần đầu tiên trong lịch sử.

Trong bối cảnh đó, cuộc khủng hoảng Hormuz đã thúc đẩy nhiều quốc gia điều chỉnh chiến lược năng lượng nhằm giảm thiểu tính dễ bị tổn thương và cải thiện khả năng chi trả năng lượng. Mặc dù phản ứng của từng quốc gia đối với cuộc khủng hoảng có sự khác nhau, báo cáo WEO-2026 chỉ ra một số định hướng chung đang nổi lên: đa dạng hóa mạnh mẽ hơn về nguồn cung năng lượng, tuyến đường thương mại, cơ cấu nhiên liệu và chuỗi cung ứng công nghệ; ưu tiên cao hơn cho các nguồn tài nguyên năng lượng sẵn có trong nước; và thúc đẩy nhanh hơn tiến trình điện khí hóa.

Nỗ lực đa dạng hóa cũng có thể định hình lại các mô hình thương mại năng lượng đã tồn tại lâu nay. Báo cáo nhận thấy trong trường hợp rủi ro nghiêm trọng đối với hoạt động vận tải biển qua eo biển Hormuz kéo dài, việc đầu tư vào các tuyến đường ống dẫn dầu vòng tránh mới, các nguồn cung thay thế và các biện pháp cắt giảm nhu cầu của các nước nhập khẩu có thể làm giảm nhu cầu luân chuyển dầu qua eo biển này từ mức 20 triệu thùng/ngày trước khủng hoảng xuống còn 8,5 triệu thùng/ngày vào năm 2030 và dưới 2 triệu thùng/ngày vào năm 2035. Tuy nhiên, ngay cả trong kịch bản cực đoan này, Trung Đông vẫn duy trì vị thế là khu vực xuất khẩu dầu lớn nhất thế giới ra thị trường quốc tế, khẳng định vai trò sống còn của khu vực này trong bức tranh an ninh năng lượng toàn cầu.

Trong khi đó, những lĩnh vực hưởng lợi lớn nhất từ xu hướng xoay trục sang nguồn năng lượng nội địa sẽ là năng lượng tái tạo — dẫn đầu là điện mặt trời (solar PV) — và điện hạt nhân; tất cả đều ghi nhận mức tăng trưởng mạnh mẽ trong các kịch bản của báo cáo. Hiệu quả sử dụng năng lượng và nhiên liệu sinh học (biofuels) cũng có thể mở rộng thị phần, song hành cùng nhiên liệu hóa thạch nội địa tại một số quốc gia. Điều này đặc biệt đúng đối với than đá tại châu Á, nơi nhiều nước nhập khẩu dầu khí sở hữu trữ lượng than nội địa đáng kể và các lo ngại về an ninh năng lượng có thể khuyến khích chính phủ các nước duy trì sử dụng than lâu hơn.

Đồng thời, cuộc khủng hoảng hiện nay đang đẩy nhanh quá trình chuyển dịch sang sử dụng điện nhiều hơn trên toàn nền kinh tế. Kể từ năm 2019, nhu cầu điện toàn cầu đã tăng trưởng nhanh hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế thế giới và nhanh gấp đôi tổng nhu cầu năng lượng, được thúc đẩy bởi việc gia tăng sử dụng động cơ điện trong công nghiệp, thiết bị gia dụng, máy điều hòa không khí, xe điện, bơm nhiệt và các trung tâm dữ liệu. Theo báo cáo, nhu cầu điện dự kiến sẽ tăng trưởng thậm chí còn nhanh hơn nữa cho đến năm 2035, với tỷ trọng điện năng trong tiêu thụ năng lượng cuối cùng tiến sát ngưỡng 30% trên toàn cầu ở tất cả các kịch bản nghiên cứu. Biến động giá nhiên liệu càng củng cố tính cấp thiết mang tính chiến lược của quá trình điện khí hóa: tại một số quốc gia chịu ảnh hưởng bởi cuộc khủng hoảng, doanh số bán các thiết bị công nghệ sử dụng điện đã tăng vọt, đi kèm với sự gia tăng thương mại tấm pin mặt trời, pin lưu trữ và sự bùng nổ doanh số xe điện.

Sự bất định về thời gian kéo dài cũng như kết cục của cuộc xung đột Trung Đông — cùng những hệ lụy đối với dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz — càng kéo dài bao lâu, thì khả năng các chính phủ chuyển hóa những ưu tiên mới nổi về đa dạng hóa, sử dụng tài nguyên nội địa và điện khí hóa thành các thay đổi chính sách dài hạn càng cao. Báo cáo Triển vọng năm nay bao gồm một kịch bản nghiên cứu mới để đánh giá quỹ đạo này khi đặt trong tương quan so sánh với các kịch bản chính của WEO.

Báo cáo WEO-2026 cũng phân tích những diễn biến có thể xảy ra đối với thị trường dầu thô và khí tự nhiên trong trường hợp cuộc xung đột tại Trung Đông đạt được một giải pháp rõ ràng, lưu ý rằng kịch bản này có thể kích hoạt các động lực thị trường trái chiều cùng vận hành. Nguồn cung dầu và khí tự nhiên toàn cầu có thể phục hồi mạnh mẽ, đặc biệt khi làn sóng nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) bị trì hoãn trước đó đồng loạt đổ ra thị trường. Điều này có thể tạo ra một thị trường nghiêng về phía người mua (buyer's market) đối với dầu khí, gây áp lực giảm giá ngay cả khi các kho dự trữ đang được nạp đầy trở lại. Đồng thời, những thay đổi mang tính cấu trúc về nhu cầu — đặc biệt là tốc độ điện khí hóa nhanh hơn — có thể làm biến đổi sâu sắc hơn nữa triển vọng của cả hai loại nhiên liệu này.

Theo báo cáo, cuộc khủng hoảng sẽ còn gây ra những tác động lớn khác, đơn cử như nguy cơ đảo ngược những bước tiến gần đây về khả năng tiếp cận năng lượng, đặc biệt tại các nền kinh tế mới nổi và đang phát triển. Khả năng tiếp cận điện và nhiên liệu nấu ăn sạch đã tăng tốc trong năm 2025, nhưng giá nhiên liệu leo thang và tình trạng thiếu hụt nguồn cung trong năm 2026 có nguy cơ làm chậm lại đà cải thiện này. Và mặc dù cuộc khủng hoảng nhiều khả năng sẽ thúc đẩy việc ứng dụng các công nghệ năng lượng phát thải thấp trên quy mô toàn cầu, vẫn tồn tại một khoảng cách lớn giữa các quỹ đạo dựa trên chính sách hiện hành hoặc chính sách đã công bố — vốn dẫn đến mức tăng nhiệt độ từ 2,5°C đến 2,9°C — so với lộ trình phù hợp với mục tiêu 1,5°C.

"Những áp lực của cuộc khủng hoảng hiện tại không được phép làm lu mờ các lựa chọn sẽ định hình an ninh năng lượng, tính bền vững và sự thịnh vượng trong nhiều thập kỷ tới", Tiến sĩ Birol nhấn mạnh. "Các quốc gia sẽ theo đuổi những lộ trình khác nhau, phản ánh nguồn lực, hoàn cảnh và ưu tiên riêng của họ. Nhưng tất cả đều có chung lợi ích trong việc xây dựng một hệ thống năng lượng an toàn hơn, giá cả phải chăng hơn và bền vững hơn — cũng như trong việc hợp tác hiệu quả để đạt được mục tiêu đó."

Nguồn tin: Xangdau.net

ĐỌC THÊM