Vào một buổi tối dịu mát và nhiều mây ở Izmit, miền tây Thổ Nhĩ Kỳ, một tàu chở dầu mang cờ Panama có tên Bela 6 đã thả neo và bắt đầu bơm gần 100.000 tấn dầu của Nga.

Việc giao hàng ngày 6 tháng 1 là một ngoại lệ đối với chủ sở hữu nhà máy lọc dầu, Tupras, công ty đã cắt giảm nhập khẩu dầu thô của Nga 69% vào tháng trước, trước khi lệnh trừng phạt của EU có hiệu lực vào ngày 21 tháng 1, theo dữ liệu từ Trung tâm Nghiên cứu Năng lượng và Không khí Sạch (CREA).

Biện pháp mới này cấm nhập khẩu vào Liên minh châu Âu các sản phẩm có nguồn gốc từ dầu thô của Nga và là nỗ lực mới nhất nhằm cắt giảm doanh thu tài trợ cho cuộc chiến của Moscow ở Ukraine.

Nó đặc biệt ảnh hưởng đến các nhà máy lọc dầu ở Thổ Nhĩ Kỳ và Ấn Độ, nơi nhập khẩu dầu thô của Nga, sau đó tinh chế thành các sản phẩm như nhiên liệu máy bay, dầu diesel hoặc các thành phần pha trộn, và vận chuyển chúng đến thị trường EU.

Cùng với các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với các tập đoàn dầu khí lớn của Nga vào mùa Thu năm ngoái, việc Mỹ phong tỏa nguồn cung dầu cho Venezuela, và sự không chắc chắn về các cuộc tấn công quân sự có thể xảy ra của Mỹ vào Iran, các biện pháp của EU đang làm gia tăng sự biến động trong nguồn cung dầu quốc tế.

“Chúng ta đang ở trong một môi trường đặc biệt, với nhiều biến động địa chính trị toàn cầu trong hệ thống,” David Edward từ General Index, một công ty theo dõi thị trường hàng hóa có trụ sở tại London, cho biết trong một hội thảo trực tuyến vào ngày 14 tháng 1.

Bối cảnh rộng hơn là tình trạng dư thừa dầu toàn cầu đã được dự đoán vào năm 2026, do sản lượng cao khiến giá dầu giảm mạnh vào năm 2025. Điều này đã khiến doanh thu dầu mỏ của Nga giảm xuống mức thấp nhất kể từ năm 2022, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).

Những kẽ hở

Lệnh cấm mới của EU được công bố như một phần của gói trừng phạt thứ 18 của khối vào tháng 7, cho phép các nhà máy lọc dầu có thời gian chuẩn bị cho việc cắt giảm nhập khẩu.

“Trong vòng một tuần tới, đây sẽ là một trong những chủ đề được bàn luận nhiều nhất trên toàn thế giới,” nhà phân tích Sumit Ritolia của Kpler cho biết, đồng thời lưu ý rằng các nhà máy lọc dầu lớn của Ấn Độ đã “tự trừng phạt” bằng cách tuyên bố sẽ không mua thêm dầu thô của Nga nữa.

“Với Thổ Nhĩ Kỳ… họ vẫn đang nhập khẩu dầu thô từ Nga, nhưng lượng nhập khẩu đang giảm dần, giảm 20-30%”, ông nói thêm.

CREA lưu ý rằng nhập khẩu dầu thô từ Nga vào Ấn Độ đã giảm 29% trong tháng 12 năm 2025 xuống mức thấp nhất kể từ khi G7 áp đặt trần giá ba năm trước đó, mặc dù phần lớn nguyên nhân cũng là do lệnh trừng phạt của Mỹ đối với Rosneft và Lukoil, hai nhà sản xuất dầu lớn nhất của Nga.

Trong mọi trường hợp, các nhà phê bình đã cảnh báo rằng một số nhà máy lọc dầu có thể cố gắng che giấu xuất xứ dầu thô được sử dụng trong sản phẩm của họ để tránh lệnh trừng phạt của EU.

Họ cũng cho rằng việc miễn trừ cho các quốc gia, bao gồm Anh hoặc Serbia, tạo cơ hội cho các sản phẩm dầu mỏ được tinh chế từ dầu thô của Nga được tái xuất khẩu sang EU.

Nhà phân tích Isaac Levi của CREA cho biết chiến thuật tương tự có thể được sử dụng trong từng quốc gia riêng lẻ, vì lệnh cấm liên quan đến các cảng và nhà máy lọc dầu nhập khẩu dầu thô của Nga.

“Có một nhà máy lọc dầu của Georgia tên là nhà máy lọc dầu Kulevi trên Biển Đen, nhà máy mua dầu thô của Nga, tinh chế thành các sản phẩm… và dường như đang vận chuyển những sản phẩm tinh chế đó từ một cảng khác,” ông nói với RFE/RL.

Levi đã ký một bức thư ngỏ gửi Cao ủy Chính sách Đối ngoại EU Kaja Kallas từ một liên minh quốc tế gồm khoảng 100 nhóm xã hội dân sự, kêu gọi EU siết chặt các quy định.

Ông cho biết họ đã nhận được lời “cảm ơn” nhưng không có phản hồi nào về các biện pháp để bịt các kẽ hở. Người phát ngôn của bà Kallas đã không trả lời yêu cầu bình luận của RFE/RL.

“Chúng tôi đã đưa ra một loạt các giải pháp khác nhau… một trong số đó là cấm nhập khẩu nhiên liệu tinh chế từ bất kỳ nhà máy lọc dầu nào có đường ống dẫn dầu thô của Nga. Vì vậy, hầu hết sẽ là các nhà máy lọc dầu ở Trung Quốc được kết nối với đường ống dẫn dầu của Nga. Một phương pháp khá đơn giản có thể ngăn chặn hàng trăm triệu, nếu không muốn nói là hàng tỷ euro chảy vào Điện Kremlin,” Levi nói.

Trung Quốc có thể tham gia?

Một số nhà quan sát cho rằng Trung Quốc có thể tiêu thụ một phần dầu dư thừa của Nga đang bị Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ hoặc các nước khác xa lánh.

Dữ liệu của CREA cho thấy lượng dầu thô nhập khẩu bằng đường biển từ Nga vào Trung Quốc đã tăng 23% trong tháng 12. Một số tàu chở dầu loại Urals, dường như bị Ấn Độ từ chối, được báo cáo là đang neo đậu ở vùng biển ngoài khơi các cảng của Trung Quốc trên Biển Hoàng Hải.

Erica Downs, một học giả nghiên cứu cấp cao chuyên về thị trường năng lượng Trung Quốc tại Đại học Columbia, nói với RFE/RL rằng vai trò chủ chốt sẽ thuộc về các nhà máy lọc dầu nhỏ, độc lập, được gọi là "teapot".

Những nhà máy này chiếm khoảng 20% ​​công suất lọc dầu của Trung Quốc và, "luân chuyển qua lại" giữa dầu thô của Nga và Iran để theo đuổi "lợi nhuận cực kỳ thấp".

"Tôi nghĩ có thể nói chắc chắn rằng Trung Quốc sẽ không thể hấp thụ hết lượng dầu mà Ấn Độ và Thổ Nhĩ Kỳ từ chối. Nhưng, đặc biệt là trong số các nhà máy lọc dầu teapot, họ là những người săn lùng giá hời. Và nếu mức chiết khấu đủ lớn, nếu họ cảm thấy rủi ro có thể chấp nhận được, họ sẽ mua nhiều hơn," Downs nói.

Năm ngoái, Washington đã áp đặt lệnh trừng phạt lên ba công ty dầu khí nhỏ vì giao dịch dầu mỏ Iran bị trừng phạt. Nhưng, Downs cho biết, trong khi các công ty dầu khí quốc gia lớn của Trung Quốc thận trọng về các lệnh trừng phạt, thì các công ty nhỏ lại ít lo ngại hơn.

“Vì nhiều công ty trong số đó không tiếp xúc với hệ thống tài chính đô la Mỹ, nên họ sẵn sàng hơn để giao dịch với dầu thô bị trừng phạt,” bà nói. “Nếu Mỹ trừng phạt một kho dầu ở Trung Quốc vì nhận dầu thô bị trừng phạt, thì kho dầu đó có thể nói ‘Được rồi, chúng tôi đã bị trừng phạt rồi, chúng tôi sẽ cứ tiếp tục nhập.’ Họ rất kiên cường.”

Tất nhiên, bất kỳ lượng dầu nào của Nga được các công ty nhỏ mua cũng sẽ được bán với giá rẻ hơn, càng bóp nghẽn dòng tiền chảy về Điện Kremlin.

“Chúng tôi cho rằng biện pháp này sẽ có tác động và làm giảm doanh thu xuất khẩu của Nga,” nhà phân tích Levi của CREA cho biết. “Nhưng chúng tôi cho rằng cần phải làm nhiều hơn nữa để thực thi nó và đảm bảo rằng tác động thực sự có hiệu lực và làm giảm mạnh doanh thu xuất khẩu của Nga.”

Nguồn tin: xangdau.net/RFE/RL