Chỉ trong hơn một năm, thế giới đã chứng kiến nhiều trường hợp nguồn cung hàng hóa thiết yếu cho nền kinh tế và năng lực quân sự hiện nay bị tắc nghẽn.
Từ việc Trung Quốc hạn chế nguồn cung đất hiếm và khoáng sản quan trọng đến việc đóng cửa eo biển Hormuz trên thực tế, các nhà hoạch định chính sách và các nhà phân tích bắt đầu nhận ra rằng việc kiểm soát dầu mỏ, khoáng sản quan trọng, đất hiếm và nam châm cũng quan trọng như việc xây dựng và duy trì kho vũ khí tiên tiến. Cũng trở nên rõ ràng rằng nếu thiếu những nguồn tài nguyên này, khả năng quốc phòng và quân sự có thể bị suy yếu. Cuộc chạy đua vũ trang thực sự song hành với cuộc chiến mới giành giật các nguồn tài nguyên làm nền tảng cho sự phát triển kinh tế, sản xuất và quân sự tiên tiến.
“Cạnh tranh giữa các cường quốc đã quay trở lại vấn đề cơ bản: ai kiểm soát các nguồn tài nguyên vật chất mà các nền kinh tế và quân đội hiện đại dựa vào,” Alice Gower, một đối tác tại công ty tư vấn rủi ro chính trị Azure Strategy có trụ sở tại London, nói với tờ Wall Street Journal.
“Năng lượng, khoáng sản quan trọng và năng lực công nghiệp là đòn bẩy, chứ không chỉ là tài sản kinh tế,” Gower nói thêm.
Iran và eo biển Hormuz
Cuộc chiến ở Trung Đông và việc phong tỏa eo biển Hormuz đã phơi bày thực tế về tình trạng thiếu hụt nguồn cung năng lượng. Cửa ngõ giao thương dầu mỏ và khí hóa lỏng (LNG) quan trọng nhất thế giới, nơi 20% lượng giao dịch toàn cầu hàng ngày đi qua trước chiến tranh Iran, về cơ bản đã bị đóng cửa đối với hầu hết các tàu chở dầu trong hơn ba tuần.
Cú sốc nguồn cung lớn, sự gián đoạn tồi tệ nhất trong lịch sử thị trường dầu mỏ, cho thấy thế giới phụ thuộc vào tài nguyên năng lượng, và vị trí địa lý cũng như nguồn cung thực tế đóng vai trò quan trọng. Với lượng dầu và khí đốt khổng lồ bị mắc kẹt ở Trung Đông, giá dầu đã tăng vọt lên trên 100 đô la một thùng, giá khí đốt tự nhiên ở châu Âu tăng gấp đôi, và giá LNG giao ngay ở châu Á đạt mức cao nhất trong nhiều năm.
Tình hình bấp bênh ở Trung Đông đang lan rộng khắp châu Á, khu vực phụ thuộc nhiều nhất vào nguồn cung dầu và LNG từ Vịnh Ba Tư. Các nhà máy lọc dầu châu Á phải trả giá rất cao cho dầu thô không có nguồn gốc từ Trung Đông, nhiều nhà máy đang xem xét hoặc đã cắt công suất, và các quốc gia đã bắt đầu thực hiện các biện pháp bảo tồn nhiên liệu, từ tuần làm việc bốn ngày đến lệnh cấm xuất khẩu nhiên liệu.
Tại châu Âu, mùa bổ sung nhiên liệu khí đốt vào kho dự trữ sẽ gặp khó khăn nhất từ trước đến nay, khi châu Á đang cạnh tranh gay gắt với châu Âu trong việc mua nguồn cung LNG giao ngay sau khi nguồn cung LNG của Qatar bị đình trệ và công suất tối đa có thể không được khôi phục trong vòng tới 5 năm sau các cuộc tấn công tên lửa của Iran tuần trước.
Ngay cả Mỹ, quốc gia tự nhận là "độc lập về năng lượng" và là nhà sản xuất dầu hàng đầu thế giới, cũng không thể độc lập khi đối mặt với những cú sốc nguồn cung toàn cầu ở quy mô lớn như vậy.
Giá xăng trung bình trên toàn quốc đang tiến gần đến mức 4 đô la một gallon, cao hơn 1 đô la một gallon so với một tháng trước, trước khi chiến tranh bắt đầu nổ ra.
Dầu mỏ là một nguồn tài nguyên toàn cầu, được giao dịch trên thị trường toàn cầu, và giá cả phản ánh các yếu tố cơ bản, mặc dù chúng đã bị chi phối bởi hoạt động giao dịch sôi động về địa chính trị trong những tuần gần đây. Nhưng các yếu tố cơ bản cho thấy không có nguồn cung nào có sẵn để bù đắp khoảng trống nguồn cung từ Trung Đông. Các nhà sản xuất đang cắt giảm sản lượng do thiếu dung lượng lưu trữ, điều này càng làm chậm quá trình phục hồi nhanh chóng nguồn cung khi tình hình hỗn loạn này kết thúc.
Tất cả những điều này cho thấy rằng bất cứ ai kiểm soát eo biển Hormuz đều có đòn bẩy rất lớn trong việc gây ra những tổn thất kinh tế toàn cầu.
Trung Quốc và các nguyên tố đất hiếm
Trong khi thế giới đang tập trung vào eo biển Hormuz, cuộc đua giành các nguyên tố đất hiếm và khoáng sản quan trọng vẫn tiếp diễn, với Mỹ và các nước phương Tây đang nỗ lực làm suy yếu sự thống trị của Trung Quốc.
Kể từ khi Trung Quốc hạn chế xuất khẩu các nguyên tố đất hiếm vào đầu năm 2025, các nước phương Tây đã chạy đua để tạo ra các chuỗi cung ứng từ khai thác đến sản xuất nam châm nhằm giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung của Trung Quốc trong các ngành công nghiệp quân sự và ô tô trọng yếu.
Trung Quốc nắm giữ 59% thị phần khai thác đất hiếm, 91% trong tinh chế và tới 94% trong sản xuất nam châm, theo ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA).
Mỹ đã đáp trả bằng cách mua cổ phần trong các công ty khai thác khoáng sản, khởi động Dự án Kho dự trữ khoáng sản chiến lược quan trọng của Mỹ, được gọi là Dự án Vault, và đang dẫn đầu các nỗ lực nhằm phá vỡ thế độc quyền của Trung Quốc trong việc định giá các nguyên tố này. Khoáng sản đất hiếm rất quan trọng đối với ngành công nghiệp quốc phòng, ô tô và an ninh quốc gia.
Sự thống trị của Trung Quốc có thể bị suy yếu, nhưng điều đó sẽ mất nhiều năm.
Tuy nhiên, nguồn cung neodymium-praseodymium (NdPr) ngày càng tăng từ các quốc gia như Mỹ và Úc dự kiến sẽ làm giảm thị phần của Trung Quốc xuống còn 69% vào năm 2030 từ mức 90% vào năm 2024, theo nghiên cứu mới của Bloomberg Intelligence (BI) trong tháng này.
“Chúng ta đang chứng kiến sự gia tăng đầu tư vào đất hiếm khi các công nghệ hiện đại đòi hỏi nhiều vật liệu quan trọng hơn”, Jack Baxter, nhà phân tích kim loại và khai thác mỏ toàn cầu tại BI và đồng tác giả của báo cáo, cho biết.
“Tuy nhiên, chúng tôi dự đoán sẽ có sự thiếu hụt đáng kể về nguồn cung do những bất ổn thương mại, với thời gian cần thiết để khai thác vật liệu mới có thể lên tới 10 năm”, Baxter nói thêm.
“Điều này sẽ trao quyền định giá cho một số ít nhà sản xuất hiện đang có khả năng cung cấp các vật liệu quan trọng bên ngoài Trung Quốc, làm phân cực thị trường toàn cầu hóa.”
Trong bối cảnh thị trường phân cực và sự bất ổn địa chính trị cao độ, một điều chắc chắn là cuộc chạy đua vũ trang tiếp theo, bên cạnh cuộc chạy đua vũ trang hiện tại, sẽ là để giành quyền kiểm soát các nguồn tài nguyên quan trọng như dầu mỏ và khoáng sản thiết yếu.
Nguồn tin: xangdau.net
