Một chiếc SUV Jaguar màu đen không người lái dừng lại trên một con phố ở London. Đó là một chiếc xe điện được trang bị hệ thống lái tự động của Waymo. Một hành khách bước vào, chọn điểm đến trên điện thoại của họ, và chiếc xe từ từ hòa vào dòng giao thông.
Trong vài năm tới, cảnh tượng này có thể chuyển từ mới lạ sang bình thường khi Waymo, bộ phận xe tự lái của Alphabet (công ty mẹ của Google), có kế hoạch ra mắt dịch vụ taxi tự lái tại thủ đô của Anh, với các thử nghiệm đã được tiến hành và dịch vụ thí điểm dự kiến vào tháng 4 năm 2026.
Sự xuất hiện của dịch vụ gọi xe không người lái không chỉ đánh dấu một cột mốc công nghệ. Nó cũng có thể kiểm chứng xem liệu di chuyển tự động có thể trở thành một ngành kinh doanh sinh lời hay không. London hiện đã là một trong những thị trường lớn nhất châu Âu về vận tải dựa trên ứng dụng: Cơ quan Giao thông vận tải London cấp phép cho hơn 100.000 tài xế cho thuê tư nhân, trong khi hàng triệu chuyến đi được đặt mỗi tuần thông qua các nền tảng như Uber và Bolt.
Sự mở rộng của Waymo phản ánh một sự dịch chuyển công nghiệp rộng lớn hơn đã thấy rõ ở một số khu vực của Mỹ. Tại các thành phố như San Francisco và Phoenix, taxi tự lái đã và đang chở khách trả tiền cho những chuyến đi được đặt trước trực tuyến. Mỗi chuyến đi không chỉ đơn thuần là một hành trình mà còn là một thử nghiệm thực tế để xem mô hình kinh doanh này có khả thi hay không.
Xe cộ hay phần mềm?
Câu hỏi lớn hơn ở đây là giá trị nằm ở đâu: ở các công ty sản xuất xe hay ở những công ty viết phần mềm điều khiển chúng? Và câu hỏi này không chỉ giới hạn ở ô tô. Khi phần mềm trở thành cốt lõi của một sản phẩm, cán cân quyền lực có xu hướng dịch chuyển theo nó — như các nhà sản xuất điện thoại thông minh đã nhận ra khi lợi nhuận đổ về các công ty đứng sau hệ điều hành.
Câu chuyện của Waymo là một bài học về chiến lược kỹ thuật số. Khi phần mềm trở thành cốt lõi của một sản phẩm, người chiến thắng không nhất thiết là những nhà sản xuất tốt nhất. Họ là những người có mã nguồn tốt nhất và nhiều dữ liệu nhất để cải thiện nó. Điều đó có thể thay đổi ai là người dẫn đầu trong bất kỳ ngành nào.
Trong ngành sản xuất ô tô, các công ty từ lâu đã cạnh tranh về kỹ thuật, quy mô và thương hiệu. Lái xe tự động thách thức cả ba yếu tố này. Waymo không sản xuất ô tô; họ xây dựng hệ thống điều khiển chúng — và họ đang cung cấp hệ thống đó trên quy mô khổng lồ. Công ty dự kiến sẽ cung cấp khoảng 1 triệu chuyến đi mỗi tuần trong năm nay tại các thành phố như San Francisco, Los Angeles, Phoenix và Miami. Tổng cộng, các phương tiện của Waymo đã di chuyển hơn 125 triệu dặm hoàn toàn tự lái trên các con đường của Mỹ, với rất ít sự cố an toàn được báo cáo.
Hiện tại, Waymo tạo ra hơn 350 triệu đô la doanh thu định kỳ hàng năm. Nhưng công ty vẫn chưa chứng minh được khả năng tạo ra lợi nhuận bền vững. Đối với Alphabet, câu hỏi đặt ra là: họ sẽ tiếp tục tài trợ cho một doanh nghiệp chưa chứng minh được lợi nhuận trong bao lâu?
Số tiền đầu tư rất lớn. Và tiềm năng lợi nhuận cũng vậy. Nếu công nghệ di chuyển tự lái được áp dụng rộng rãi, ngành công nghiệp ô tô có thể sẽ trông rất khác. Thay vì sở hữu ô tô, nhiều người có thể sẽ trả tiền cho các chuyến đi. Khi đó, sẽ cần ít ô tô hơn, nhưng chúng sẽ được sử dụng nhiều hơn. Và doanh thu sẽ chuyển từ việc bán ô tô một lần sang thu nhập định kỳ từ việc bán các chuyến đi.
Mô hình tương tự đang diễn ra trong các ngành công nghiệp khác khi sản phẩm trở thành dịch vụ. Waymo đang đặt cược vào sự chuyển đổi đó. Công ty đã chọn vận hành dịch vụ gọi xe riêng của mình thay vì chỉ cung cấp hệ thống lái xe cho các nhà sản xuất ô tô. Tại một số thành phố của Mỹ, Waymo điều hành các đội xe trực tiếp thông qua dịch vụ Waymo One của mình.
Điều đó mang lại sự kiểm soát — nhưng cũng đi kèm với chi phí. Điều đó có nghĩa là sở hữu phương tiện, quản lý dịch vụ và giao tiếp trực tiếp với hành khách. Điều đó không hề rẻ. Năm 2021, một chiếc xe được trang bị Waymo Driver ước tính có giá từ 130.000 đến 150.000 đô la Mỹ — cao hơn nhiều so với một chiếc xe hơi thông thường. Đây là mô hình đắt đỏ hơn nhiều so với Uber hay Lyft, những công ty chỉ cung cấp ứng dụng và để tài xế tự vận hành phương tiện.
Trong khi đó, việc áp dụng vẫn còn chưa chắc chắn — một phần vì công nghệ vẫn còn những hạn chế. Trong điều kiện thời tiết tốt và giao thông ổn định, xe tự lái hoạt động tốt. Trong điều kiện khó khăn hơn — như mưa lớn, chướng ngại vật bất ngờ hoặc đèn giao thông bị hỏng — hệ thống gặp khó khăn. 5% cuối cùng của thử thách lái xe có thể đòi hỏi đến 95% nỗ lực kỹ thuật.
Công nghệ chỉ là một rủi ro. Còn có cả nhu cầu: liệu mọi người có đủ tin tưởng vào xe tự lái để từ bỏ việc sở hữu một chiếc xe riêng hay không? Quy định là một điều không chắc chắn khác. Các thành phố có thể làm chậm hoặc ngăn chặn việc mở rộng. Một tai nạn nghiêm trọng có thể làm gián đoạn hoạt động chỉ sau một đêm. Và vì việc triển khai diễn ra từng thành phố một, tiến độ có thể bị đình trệ nhanh chóng như khi nó bắt đầu. Việc Waymo dự kiến gia nhập thị trường London sẽ đặt ra những câu hỏi này cho thị trường giao thông vận tải châu Âu. Các cơ quan quản lý và chính quyền thành phố châu Âu sẽ phải quyết định xem dịch vụ tự lái phù hợp như thế nào với hệ thống giao thông hiện có. Mô hình kinh tế cũng có thể phải đối mặt với một thử thách khác: các trung tâm lịch sử đông đúc và những con phố hẹp ở châu Âu có thể khiến việc mở rộng quy mô đội xe tự lái khó khăn hơn so với các thành phố rộng lớn, được quy hoạch theo dạng lưới, nơi công nghệ này đã phát triển mạnh ở Mỹ.
Hiện tại, điều đó khiến cho kinh tế của xe tự lái khó xác định. Giống như nhiều công nghệ mới, những năm đầu thường rất hỗn loạn. Tiền đổ vào ồ ạt. Các công ty mở rộng nhanh chóng. Lỗ chồng chất. Sau đó, những người chơi yếu hơn sẽ bị loại bỏ. Xe tự lái dường như vẫn đang trong giai đoạn đầu, vì vậy khi mọi thứ lắng xuống, lĩnh vực này có thể sẽ rất khác so với hiện nay.
Nhưng khi phần mềm vận hành sản phẩm, chỉ lớn thôi là chưa đủ. Điều quan trọng là ai có thể xây dựng hệ thống tốt hơn - và cải thiện nó nhanh hơn tất cả những người khác. Điều đó sẽ quyết định ai thắng, trong lĩnh vực giao thông vận tải và trong các ngành công nghiệp khác đang đối mặt với sự thay đổi tương tự.
Nguồn tin: Xangdau.net
