Theo dữ liệu từ ICIS, tỷ trọng khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) nhập khẩu theo hợp đồng giao ngay (spot) của châu Âu tính từ đầu năm 2026 đến nay đạt 36%, so với mức 38% của cả năm 2025 và 35% của năm 2024; phần còn lại được cung cấp qua các hợp đồng dài hạn. Tình trạng phong tỏa kéo dài tại eo biển Hormuz đã đẩy giá khí tăng cao khi châu Âu và châu Á cạnh tranh nguồn hàng, khiến nhiều khách hàng nhạy cảm về giá tại châu Á bị loại khỏi thị trường giao ngay.
Dù cả dòng chảy dầu mỏ và LNG đều bị gián đoạn bởi sự cố tại eo biển Hormuz, tác động lên xuất khẩu LNG nghiêm trọng hơn nhiều do thiếu các tuyến đường ống thay thế. Trong khi xuất khẩu dầu thô có thể chuyển hướng một phần qua đường ống Đông - Tây của Ả Rập Xê Út tới cảng Yanbu trên Biển Đỏ, các nhà nhập khẩu LNG lớn tại châu Á — vốn mua phần lớn sản lượng theo hợp đồng dài hạn neo theo giá dầu — ghi nhận chi phí nhập khẩu bình quân gia quyền tăng thấp hơn đáng kể so với châu Âu. Dữ liệu hải quan cho thấy giá khí nhập khẩu bình quân vào Nhật Bản trong tháng 8/2026 đạt khoảng 14,61 USD/MMBtu, thấp hơn nhiều so với mức giá bình quân 22,00 USD/MMBtu của chỉ số giao ngay Đông Á (ICIS East Asia Index) và mức 21 USD/MMBtu của sàn giao dịch TTF tại châu Âu trong cùng kỳ. Đến giữa tháng 11, giá khí TTF giao dịch ở mức lên tới 30 USD/MMBtu, gần gấp đôi giá dầu quy đổi (khoảng 16 USD/MMBtu), trái ngược với trạng thái ngang bằng quanh mức 12–14 USD/MMBtu hồi tháng 6 và tháng 7.
Diễn biến này đã dẫn tới việc tập đoàn Orlen (Ba Lan) hủy hợp đồng mua bán LNG (SPA) định giá theo dầu Brent (hệ số dốc 16% Brent, công suất 1 triệu tấn/năm giao tại cảng đến giữa năm 2034) với QatarEnergy vào tháng 11/2026 sau khi Qatar tuyên bố bất khả kháng từ tháng 3, trở thành khách hàng châu Âu đầu tiên rút khỏi hợp đồng dài hạn với Qatar, trong khi vẫn duy trì hợp đồng thứ hai cùng quy mô được định giá theo các trung tâm giao dịch khí đốt (gas hubs).
Quan điểm của giới chuyên gia về cơ chế định giá
Bất chấp chênh lệch giá hiện tại, các chuyên gia được ICIS khảo sát đều nhận định châu Âu khó có khả năng quay lại cơ chế định giá neo theo dầu (oil-indexation):
* Tiến sĩ Wolfgang Peters (Giám đốc điều hành Gas Value Chain): Cho rằng giá dầu và giá khí đã tách rời vĩnh viễn sau khủng hoảng tài chính 2008/2009 và sự phát triển của các sàn giao dịch khí tại châu Âu. Ông khuyến cáo không nên neo giá khí vào một loại hàng hóa có động lực cung - cầu khác biệt, mà cần duy trì định giá theo thị trường giao dịch tập trung. Theo ông, châu Á vẫn dùng giá neo theo dầu chủ yếu do chưa xây dựng được trung tâm giao dịch khí đốt khu vực.
* Ông Simon Ellis (Cố vấn cấp cao Hiệp hội Khí đốt Quốc tế - IGU): Dẫn khảo sát giá khí bán buôn năm 2026 của IGU cho thấy trong giai đoạn 2005–2025, giá khí toàn cầu cạnh tranh trực tiếp (gas-on-gas) đạt bình quân 5,25 USD/MMBtu, thấp hơn đáng kể so với mức bình quân 8,47 USD/MMBtu của khí định giá theo dầu. Ngoài ra, các sàn giao dịch phát triển cung cấp công cụ phái sinh thanh khoản cao giúp doanh nghiệp phòng ngừa biến động giá.
* Ông Morten Frisch (Đối tác cấp cao tại Morten Frisch Consulting): Nhận định chênh lệch hiện tại sẽ không kéo dài vì một làn sóng nguồn cung LNG mới sắp gia nhập thị trường trong khoảng hai năm tới, qua đó kéo giá khí TTF hạ nhiệt về vùng 8–10 USD/MMBtu hoặc thấp hơn. Ông dự báo các hợp đồng bán khí dài hạn trong tương lai có thể áp dụng cơ chế tính giá dựa trên rổ giá bình quân lịch sử của các sàn giao dịch (trong 6 tháng hoặc 1 năm) để làm mượt biến động cho người tiêu dùng cuối.
Về chiến lược mua sắm dài hạn, các chuyên gia lưu ý sự lệch pha về tầm nhìn thời gian (nhà cung cấp muốn ký 15–20 năm trong khi người mua châu Âu chuộng kỳ hạn ngắn do chính sách chuyển dịch năng lượng hướng tới loại bỏ hợp đồng dài hạn vào năm 2049) đang khiến châu Âu phụ thuộc quá mức vào thị trường giao ngay và nguồn cung LNG từ Mỹ. Ông Frisch nhấn mạnh châu Âu cần sớm điều chỉnh chính sách, ký kết các hợp đồng dài hạn cả đường ống (như với Na Uy, nơi 70% sản lượng khí sau 10 năm tới sẽ đến từ các giếng chưa khoan) lẫn LNG để đảm bảo an ninh và đa dạng hóa nguồn cung.
Nguồn tin: Xangdau.net



















