Nhật Bản và các quốc gia thành viên Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) đang tăng cường hợp tác về dự trữ dầu mỏ và cơ chế ứng phó nguồn cung khẩn cấp.
Cuộc chiến Mỹ - Iran đã bộc lộ mức độ phụ thuộc lớn của khu vực vào nguồn dầu thô Trung Đông, cũng như những khoảng trống trong năng lực phối hợp ứng phó chung trước các sự cố đứt gãy nguồn cung.
* Gói tài chính 10 tỷ USD thuộc sáng kiến POWERR Asia của Nhật Bản sẽ tài trợ cho hoạt động thu mua và tồn trữ dầu thô.
* Nhật Bản cân nhắc phương án chứa hộ dầu cho các nước châu Á tại các bồn bể nhàn rỗi ở những nhà máy lọc dầu đã ngừng hoạt động.
* Philippines và Nhật Bản ký thỏa thuận hợp tác về dự trữ xăng dầu chiến lược.
Tại Hội nghị Cấp cao Cộng đồng Phát thải Ròng bằng 0 châu Á (AZEC) lần thứ tư diễn ra tại Manila (Philippines) vào ngày 17/11, Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi đã công bố thành lập Nhóm Đặc trách An ninh Dầu mỏ châu Á (Asia Oil Security Task Force).
AZEC là khuôn khổ hợp tác năng lượng do Nhật Bản dẫn dắt với sự tham gia của Úc và 9 nước thành viên ASEAN gồm: Brunei, Campuchia, Indonesia, Lào, Malaysia, Philippines, Singapore, Thái Lan và Việt Nam.
Theo Bộ Ngoại giao Nhật Bản (MOFA), nhóm đặc trách này sẽ phối hợp cùng Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) và Viện Nghiên cứu Kinh tế ASEAN và Đông Á (ERIA) để thu thập, phân tích dữ liệu tồn kho dầu mỏ trên toàn châu Á, đồng thời điều phối các phản ứng khi xảy ra tình trạng khẩn cấp về nguồn cung. Bà Takaichi cho biết mục tiêu của nhóm là thiết lập các quy tắc chung cho việc xuất kho và luân chuyển dầu mỏ khẩn cấp.
Thủ tướng Nhật Bản cũng cho biết hoạt động của nhóm sẽ được hỗ trợ bởi Trung tâm An ninh Dầu mỏ IEA - Nhật Bản tại Tokyo — cơ chế mà nước này đang xúc tiến xây dựng để đóng vai trò tương đương IEA tại khu vực châu Á. Hiện chưa có quốc gia Đông Nam Á nào là thành viên chính thức của IEA — tổ chức vốn yêu cầu các nước thành viên nhập khẩu ròng phải duy trì lượng dự trữ dầu mỏ tối thiểu tương đương 90 ngày nhập khẩu ròng.
Xung đột Trung Đông phơi bày điểm yếu chuỗi cung ứng châu Á
Sáng kiến trên được đưa ra sau những gián đoạn nghiêm trọng đối với dòng chảy năng lượng qua eo biển Hormuz kể từ khi cuộc chiến Mỹ - Iran bùng phát vào cuối tháng 2.
Theo báo cáo hồi tháng 6 của IEA, khu vực Trung Đông từng cung cấp khoảng 60% lượng dầu thô nhập khẩu của Đông Nam Á trước khi xung đột nổ ra, trong khi gần một nửa sản lượng xăng dầu thành phẩm được lọc hóa hoặc tiêu thụ tại khu vực có nguồn gốc từ dầu thô Trung Đông. Tình trạng ách tắc tại eo biển Hormuz cũng gây ra sự thiếu hụt nguồn nguyên liệu hóa dầu, sản phẩm hóa chất và khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) trên toàn khu vực Đông Nam Á.
Tuyên bố đồng chủ tịch sau hội nghị AZEC thừa nhận châu Á đang chịu rủi ro cao trước các đứt gãy nguồn cung tài nguyên năng lượng do những diễn biến tại Trung Đông. Các quốc gia ghi nhận tầm quan trọng của nỗ lực chung nhằm củng cố an ninh năng lượng song song với lộ trình hướng tới trung hòa carbon và phát thải ròng bằng 0.
Khuôn khổ hợp tác rộng mở từ sáng kiến POWERR Asia
Nhóm đặc trách an ninh dầu mỏ được xây dựng trên nền tảng sáng kiến Đối tác Chống chịu Năng lượng và Tài nguyên Toàn diện châu Á (POWERR Asia) do Thủ tướng Takaichi khởi xướng tại hội nghị trực tuyến AZEC+ hồi tháng 4. Khi đó, bà nhận định các quốc gia châu Á chịu tác động nặng nề nhất từ việc gián đoạn tuyến vận tải qua eo biển Hormuz cần hợp tác chặt chẽ do tính liên kết cao của chuỗi cung ứng nội khối.
Theo MOFA, POWERR Asia kết hợp giữa hỗ trợ khẩn cấp và các giải pháp dài hạn, bao gồm tài trợ vốn thu mua dầu thô và xăng dầu thành phẩm, duy trì chuỗi cung ứng, thiết lập hệ thống tồn trữ và xuất kho, cũng như hỗ trợ xây dựng và khai thác hạ tầng kho bể chứa. Khuôn khổ này bao gồm gói hợp tác tài chính trị giá khoảng 1.500 tỷ Yên Nhật (tương đương 10 tỷ USD) — xấp xỉ giá trị một năm nhập khẩu dầu thô của khối ASEAN.
Cũng theo MOFA, trong khuôn khổ POWERR Asia và phối hợp với chương trình Dự trữ Chung Khu vực ASEAN do Philippines dẫn dắt, Nhật Bản đang xem xét tiếp nhận tồn trữ dầu cho các nước châu Á khác tại các hệ thống bồn bể nhàn rỗi trong nước, bao gồm hạ tầng của các nhà máy lọc dầu đã đóng cửa.
Philippines đẩy mạnh đầu tư hạ tầng kho dự trữ quốc gia
Philippines — quốc gia từng phải ban bố tình trạng khẩn cấp năng lượng quốc gia vào tháng 3 do nguồn cung nhiên liệu bị gián đoạn bởi cuộc chiến Mỹ - Iran — nằm trong nhóm các nền kinh tế chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ biến động tại eo biển Hormuz.
Theo số liệu công bố hồi tháng 3 của Bộ Năng lượng Philippines (DOE), nước này nhập khẩu tới 98% dầu thô từ Trung Đông; đồng thời 97% xăng dầu thành phẩm và 91% lượng LPG nhập khẩu có nguồn gốc từ các nhà máy lọc dầu châu Á sử dụng nguyên liệu đầu vào từ vùng Vịnh.
Trước thực tế này, ngày 16/11 tại Manila, Philippines và Nhật Bản đã ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác (MOC) về dự trữ xăng dầu chiến lược. DOE cho biết hai nước sẽ nghiên cứu phát triển hạ tầng kho chứa, bao gồm khả năng các doanh nghiệp Nhật Bản tham gia vào các dự án kho chứa thương mại do Tập đoàn Dầu khí Quốc gia Philippines (PNOC) dẫn dắt.
Thỏa thuận cũng bao gồm việc phát triển các cơ sở dự trữ xăng dầu chiến lược dựa trên các nghiên cứu khả thi đang triển khai và xác định các phương án thu xếp vốn. Theo truyền thông Nhật Bản, Philippines đặt mục tiêu xây dựng hệ thống bồn bể dự trữ quốc gia hoàn thành từ năm 2027 trở đi, từng bước nâng mức dự trữ dầu mỏ thêm 15 triệu thùng, tương đương 30 ngày tiêu thụ.
Nguồn tin: Xangdau.net



















