Các tập đoàn dầu mỏ lớn (Big Oil) vừa đưa ra cảnh báo rằng sự thiếu hụt thực tế hiện nằm ở nguồn cung sản phẩm lọc dầu chứ không phải dầu thô. Exxon, Shell và Chevron đều nhận định rằng thị trường diesel và xăng vẫn đang thắt chặt nghiêm trọng bất chấp xu hướng hạ nhiệt của giá dầu thô.

Năng lực chế biến của các nhà máy lọc dầu đang chịu tổn thất nặng nề từ các cuộc xung đột vũ trang và lệnh hạn chế xuất khẩu. Cụ thể, các sự cố gián đoạn nguồn cung tại Trung Đông và Ukraine, hạn ngạch xuất khẩu nhiên liệu của Trung Quốc, cùng lệnh cấm xuất khẩu diesel từ Nga đang bóp nghẹt nguồn cung sản phẩm dầu mỏ toàn cầu.

Tình trạng thiếu hụt diesel có nguy cơ trầm trọng hơn khi giai đoạn bảo dưỡng định kỳ sắp khởi động, trong khi các nhà máy lọc dầu hiện đã phải vận hành sát ngưỡng công suất tối đa.

Thế giới đang đối mặt với nguy cơ thiếu hụt nguồn cung xăng dầu. Cảnh báo này ban đầu được đưa ra bởi các nhà phân tích theo dõi sát sao thị trường giao ngay (thị trường vật chất) thay vì các bảng giao dịch hợp đồng tương lai. Giờ đây, các doanh nghiệp hàng đầu như Shell, Exxon và Chevron đều đồng thuận rằng mặt bằng giá bán lẻ tại các trạm dịch vụ sẽ tiếp tục neo ở mức cao, không phụ thuộc vào diễn biến của giá dầu thô.

Trao đổi với Bloomberg trong tuần trước, Giám đốc Tài chính Neil Hansen của Exxon nhấn mạnh: "Điểm nghẽn gây áp lực lớn nhất trong hệ thống năng lượng hiện nay chính là khâu lọc dầu." Theo ông, đây là vấn đề "có lẽ thị trường vẫn chưa thực sự tập trung đánh giá đúng mức".

Thực tế, đa số các nhà quan sát thị trường dầu mỏ chỉ tập trung hoàn toàn vào giá kỳ hạn, ngay cả khi khoảng cách giữa giá kỳ hạn và giá giao ngay duy trì ở mức đáng kể. Hệ quả này bắt nguồn từ sự đứt gãy luồng hàng xuất khẩu tại Trung Đông, nay đã lan từ Eo biển Hormuz sang cả khu vực Biển Đỏ. Giá hợp đồng tương lai hiện đã giảm nhiệt so với mức đỉnh hồi tuần trước sau tuyên bố mới nhất của Tổng thống Donald Trump về các cuộc đàm phán hòa bình. Tuy nhiên, thị trường giao ngay lại phản ánh một bức tranh hoàn toàn khác, đặc biệt rõ nét ở phân khúc sản phẩm lọc dầu.

Bloomberg đưa tin vào tuần trước rằng các cuộc chiến tại Trung Đông và Ukraine, kết hợp với các biện pháp kiểm soát xuất khẩu nhiên liệu của Trung Quốc và lệnh cấm xuất khẩu diesel của Nga, đã làm giảm hiệu suất năng lực lọc dầu toàn cầu lên tới 10%. Con số này thoạt nhìn có vẻ không lớn, nhưng lại đủ tầm vóc để khiến nhiều chuyên gia lo ngại.

Ngay từ tháng 4, các hãng tư vấn Energy Aspects và Rystad Energy đã đưa ra cảnh báo rằng lượng tồn kho sản phẩm lọc dầu toàn cầu đang bị thắt chặt do ảnh hưởng từ cuộc chiến tại Trung Đông. Vùng lãnh thổ này không chỉ đóng vai trò là nhà xuất khẩu dầu thô hàng đầu mà còn là trung tâm xuất khẩu các sản phẩm dầu mỏ đã qua chế biến. Hiện tại, khi cuộc chiến giữa Mỹ - Israel và Iran bước sang tháng thứ sáu, số lượng các nhà phân tích lên tiếng báo động ngày càng gia tăng.

Joe DeLaura, Chiến lược gia năng lượng cấp cao tại Rabobank, phát biểu trên tờ Wall Street Journal tuần trước: "Chúng ta đang rơi vào tình trạng khủng hoảng nguồn cung diesel do toàn bộ các nhà máy lọc dầu thuộc khu vực Vịnh Ba Tư không thể xuất thành phẩm ra bên ngoài." Ông phân tích thêm: "Dầu thô chỉ là nguyên liệu đầu vào, nhưng diesel mới là huyết mạch vận hành toàn bộ nền kinh tế công nghiệp. Mọi hoạt động trong lĩnh vực nông nghiệp, xây dựng, khai khoáng, cũng như toàn bộ hệ thống cung ứng và phân phối đều phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu diesel."

Tháng trước, Tổng giám đốc điều hành của Exxon đã đưa ra những nhận định sâu sắc về tình hình thắt chặt nguồn cung nhiên liệu khi phát biểu trong cuộc họp trực tuyến với giới phân tích: "Tôi chưa từng chứng kiến biên độ công suất khả dụng so với nhu cầu lại suy giảm ở mức thấp như hiện tại." Ông cũng nhấn mạnh rằng "ngành công nghiệp sẽ phải mất một khoảng thời gian dài mới có thể vực dậy khỏi tình trạng khó khăn này."

Trong khi đó, Wael Sawan - lãnh đạo cấp cao của Shell - chia sẻ với CNBC: "Những gì chúng ta đang chứng kiến hiện nay là toàn bộ tín hiệu giá đều phản ánh sự thiếu hụt nguồn cung diesel và xăng. Điều này đòi hỏi chúng ta phải tiến hành tối ưu hóa trở lại ngay tại khâu chế biến của các nhà máy lọc dầu."

Đánh giá về trạng thái tồn kho sản phẩm dầu mỏ trên bình diện quốc tế, Giám đốc Tài chính Eimear Bonner của Chevron nhận định với Bloomberg: "Bất ổn địa chính trị đã làm thắt chặt các thị trường và củng cố tầm quan trọng của một nguồn cung ổn định. Các bộ phận giảm xóc từng giúp giảm thiểu biến động thị trường từ trước đến nay vẫn đang tiếp tục bị tiêu hao."

Đó là lý do giải thích vì sao độ chênh lệch giá (crack spread) giữa sản phẩm dầu mỏ và dầu thô đang duy trì ở mức kỷ lục, đồng thời công suất vận hành của các nhà máy lọc dầu tại Mỹ cũng chạm đỉnh lịch sử. Đây là một bài toán khó bởi mùa bảo dưỡng thường bắt đầu từ tháng 9 và kéo dài sang tháng 10, đồng nghĩa với việc tốc độ chế biến sẽ phải giảm xuống. Trong quá khứ, các nhà máy lọc dầu từng hoãn lịch bảo dưỡng để tận dụng giai đoạn nhu cầu tiêu thụ tăng mạnh, nhưng bước đi này có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro ở thời điểm hiện tại.

Theo Bloomberg, các nhà máy lọc dầu của Exxon dọc theo bờ Vịnh Mỹ đang duy trì hệ số công suất (utilization rate) ở mức 95%, trong khi con số này tại Chevron là 97%. Riêng các nhà máy lọc dầu của Shell thậm chí vượt ngưỡng công suất thiết kế, đạt mức 102% trong suốt quý 2. Mức hiệu suất vận hành này không thể kéo dài trong một khoảng thời gian dài nếu không muốn rủi ro phát sinh sự cố tăng cao. Điều này đồng nghĩa với việc các nhà máy bắt buộc phải tiến hành bảo dưỡng, kéo theo sản lượng thành phẩm sụt giảm.

Một chủ doanh nghiệp môi giới vận tải chia sẻ trên tờ Wall Street Journal: "Giai đoạn mùa thu đặc biệt khó khăn, giống như một hình thái thời tiết cực đoan hội tụ vào thời điểm hiện tại." Hannah Hurckes thuộc hãng Boss Lady Logistics cho biết: "Khi bước vào mùa thu hoạch, nhu cầu sử dụng nhiên liệu sưởi ấm gia tăng sớm, cộng hưởng với tác động từ chiến tranh, áp lực thắt chặt nguồn cung diesel sẽ tác động trực tiếp đến toàn bộ nền kinh tế."

Ngay từ giai đoạn đầu bùng nổ chiến sự, một số nhà phân tích từng dự báo giá dầu thô có thể chạm ngưỡng 200 USD/thùng. Kịch bản này đã không xảy ra nhờ các thông báo liên tục từ Tổng thống Donald Trump về các bước leo thang hoặc hạ nhiệt xung đột, không phụ thuộc vào diễn biến thực tế trên chiến trường. Tuy nhiên, tại thị trường giao ngay, sức ép nguồn cung từ Trung Đông đã giáng đòn mạnh vào sản lượng chế biến thành phẩm, trong khi nhu cầu tiêu thụ vẫn duy trì ở mức cao do vai trò cốt lõi của nhiên liệu đối với bất kỳ nền kinh tế nào.

Nguồn tin: Xangdau.net