Năm nay, Brazil dự kiến sẽ bổ sung lượng dầu mới nhiều hơn bất kỳ quốc gia sản xuất nào khác trên thế giới. Sự bùng nổ sản lượng khai thác ngoài khơi này diễn ra đúng thời điểm thị trường dầu mỏ toàn cầu đang khan hiếm những thùng dầu có thể tiếp cận các nhà máy lọc dầu mà không phải đi qua eo biển Hormuz. Sản lượng dầu thô của Brazil đã chạm mức kỷ lục 4,7 triệu thùng/ngày vào tháng 9, tăng 20,3% so với cùng kỳ năm trước. Xét về mặt lịch sử, phần lớn các lô hàng xuất khẩu đầu tiên của Brazil đều hướng tới châu Á.
Không có gì ngạc nhiên khi các mức định giá tham chiếu đầu tiên cho các chủng loại dầu thô Brazil được hình thành tại Trung Quốc — quốc gia chiếm lĩnh thị phần xuất khẩu dầu của Brazil trong những năm đầu. Tuy nhiên, nguồn cung tăng thêm của Brazil đang buộc tập đoàn dầu khí quốc gia Petrobras và các nhà sản xuất khác phải đa dạng hóa tệp khách hàng, mở rộng tầm nhìn ra ngoài khu vực châu Á. Sau lệnh cấm nhập khẩu dầu thô Nga vào năm 2022, Brazil đã bắt đầu thâm nhập thị trường châu Âu, với dòng chảy dầu thô sang Lục địa Già trong năm nay đạt mức cao chưa từng có.
Brazil sẽ cần người mua ở cả châu Á lẫn châu Âu khi ngày càng có nhiều công suất khai thác ngoài khơi được đưa vào vận hành. Kể từ tháng 10/2024, tập đoàn quốc doanh Petrobras đã đưa sáu dự án lớn vào khai thác, bao gồm các giàn khai thác mới tại hai mỏ khổng lồ Búzios và Mero. Cùng với dự án Bacalhau của Equinor, các dự án này đóng góp khoảng 1,3 triệu thùng/ngày công suất, trong đó một phần vẫn đang trong quá trình tăng sản lượng (ramping up). Petrobras dự kiến sẽ đưa thêm hai giàn khai thác tại mỏ Búzios là P-80 và P-82 vào vận hành trong năm 2027. Do đó, bài toán đặt ra cho các nhà sản xuất Brazil là bán những thùng dầu tăng thêm này ở đâu để tối ưu hóa lợi nhuận sau khi trừ đi cước vận tải và thuế.
Cho đến trước năm nay, cước vận tải biển chiếm phần lớn sự chênh lệch hiệu quả giữa việc bán hàng sang châu Âu và bán sang châu Á. Điều đó đã thay đổi vào tháng 3, khi chính phủ Brazil áp dụng mức thuế xuất khẩu dầu thô 12% sau khi cuộc chiến Mỹ - Iran đẩy giá dầu lên ngưỡng ba chữ số. Được tính trên giá trị FOB của lô hàng, sắc thuế mới này cho phép chính quyền Brazil thu về một phần lợi nhuận đột biến và dùng nguồn thu đó để trợ giá dầu diesel, do quốc gia Nam Mỹ này vẫn phụ thuộc vào nguồn nhập khẩu nhiên liệu từ nước ngoài. Chính phủ Brazil sau đó đã gia hạn mức thuế này ba lần, với lần gần nhất kéo dài đến hết ngày 31/12.
Thuế xuất khẩu của Brazil cuối cùng lại trở thành lợi thế cho châu Âu. Liên minh châu Âu (EU) đã giành được các điều khoản ưu đãi theo hiệp định thương mại tạm thời với khối Mercosur trong năm nay. Được ký kết vào tháng 1 và áp dụng tạm thời từ ngày 01/05, hiệp định này yêu cầu Brazil cắt giảm ít nhất 50% thuế xuất khẩu đủ điều kiện đối với các lô hàng xuất sang EU. Ở mức giá FOB khoảng 77 USD/thùng, một nhà sản xuất Brazil chỉ phải nộp 4,62 USD/thùng tiền thuế khi bán sang EU, so với mức 9,24 USD/thùng nếu bán sang Trung Quốc hoặc Ấn Độ. Điều này tạo dư địa để nhà bán hàng chào cho các nhà máy lọc dầu châu Âu mức giá thấp hơn một chút so với mặt bằng thị trường nhưng vẫn thu về lợi nhuận cao hơn trên mỗi thùng dầu.
Tính đến tháng 8, khối lượng dầu bốc xếp đi EU đã đạt 975.000 thùng/ngày, gần gấp đôi mức 490.000 thùng/ngày hồi tháng 2 trước khủng hoảng. Thị phần của EU trong tổng xuất khẩu dầu của Brazil đã tăng từ 22% lên khoảng 34% trong cùng kỳ. Brazil vươn lên đứng thứ năm trong danh sách các nhà cung cấp dầu thô cho EU, chỉ sau Mỹ, Na Uy, Kazakhstan và Libya. Mức chiết khấu (discount) đối với hai loại dầu Tupi và Búzios đã giúp cả hai chủng loại này có giá cạnh tranh hơn đối với các nhà máy lọc dầu châu Âu so với dầu Johan Sverdrup của Na Uy ngay cả khi đã tính cước vận tải. Các lô hàng dầu Brazil đã cập cảng khu vực Amsterdam-Rotterdam-Antwerp (ARA), Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Ba Lan, Pháp và Ý. Ngay cả Na Uy cũng nhập khẩu một lượng dầu thô Brazil, mặc dù các lô hàng tới nước này không thuộc diện hưởng ưu đãi thuế của EU.
Trong khi hoạt động xuất khẩu dầu thô của Brazil trước đây chủ yếu xoay quanh hai chủng loại Tupi và Búzios, sự gia tăng sản lượng gần đây từ các mỏ khổng lồ thế hệ thứ hai như Mero đã mang lại cho các nhà máy lọc dầu châu Âu sự linh hoạt cao hơn để lựa chọn chủng loại dầu phù hợp nhất. Dòng chảy dầu Mero đã tăng gần gấp ba lần từ năm 2024 đến nay lên mức 570.000 thùng/ngày, và loại dầu thô có tỷ trọng 29° API này đang ngày càng được châu Âu ưa chuộng. Hàm lượng lưu huỳnh của dầu Mero ở mức thấp nhất trong số ba chủng loại dầu chủ lực của Brazil (0,31%), biến nó thành lựa chọn thuận tiện nhất cho các nhà máy lọc dầu ven biển muốn sản xuất dầu nhiên liệu hàm lượng lưu huỳnh rất thấp (VLSFO) đạt chuẩn IMO 2020. Hơn nữa, do dầu Mero sở hữu chỉ số hàm lượng kim loại thấp nhất trong nhóm các loại dầu chính của Brazil, mọi sản lượng tăng thêm từ mỏ Mero đều có thể dễ dàng tìm được đầu ra ổn định tại châu Âu.
Châu Âu tiếp tục giành thêm lợi thế khi giá cước tàu chở dầu tăng vọt trong tháng 9 và tháng 10. Brazil sử dụng các tàu trung chuyển con thoi cỡ Suezmax để gom dầu thô từ các giàn khai thác ngoài khơi và đưa về các tàu lớn hơn hoặc các cảng xuất dầu như Açu và Angra dos Reis. Phần lớn lượng dầu xuất sang châu Á thực hiện hải trình tiếp theo trên các siêu tàu VLCC, trong khi tàu Suezmax chuyên chở hơn một nửa số lô hàng hướng tới châu Âu. Sự khác biệt này đóng vai trò quyết định trong tháng 10. Các hải trình dài ngày hơn khiến tàu VLCC bị giam chân lâu ngày hơn, đúng vào lúc các nhà xuất khẩu vùng Vịnh cũng cần thêm nhiều tàu loại này cho các chuyến trung chuyển ngắn qua Hormuz để sang mạn dầu sang các tàu khác tại Vịnh Oman.
Hệ quả là cước thuê tàu VLCC tuyến Brazil đi Trung Quốc đã nhảy vọt từ mức 6 USD/thùng hồi tháng 2 lên 36 USD/thùng trong tháng 10. Trong khi đó, cước tàu Suezmax đi châu Âu tăng từ khoảng 6,50 USD/thùng trong mùa hè lên 28 USD/thùng tại đỉnh sóng cước vận tải tháng 10 — vẫn thấp hơn 8 USD/thùng so với chi phí vận chuyển sang Trung Quốc. Tuy nhiên, do các giao dịch giao hàng quý III được chốt trong những tháng mùa hè có giá cước thấp, khối lượng bốc xếp đi châu Âu đã giảm xuống 400.000 thùng/ngày trong tháng 9 trước khi phục hồi lên 640.000 thùng/ngày vào tháng 10. Tổng xuất khẩu dầu thô của Brazil giảm nhẹ xuống 2,80 triệu thùng/ngày trong tháng 9 và bật tăng trở lại mức 2,95 triệu thùng/ngày vào tháng kế tiếp.
Thời điểm giao hàng có thể lý giải phần nào những biến động theo tháng, nhưng lượng hàng tồn đọng chưa bán được cho kỳ giao tháng 11 đã cho thấy giá cước cao gây thiệt hại thế nào cho các nhà sản xuất. Các nhà bán hàng Brazil (cũng như Tây Phi) đã phải chào mức chiết khấu sâu hơn tại cảng xếp hàng để giữ cho dầu thô của họ duy trì tính cạnh tranh khi cập cảng đích. Đến giữa tháng 10, dầu Tupi giao FOB Brazil được giao dịch thấp hơn khoảng 25 USD/thùng so với chuẩn ICE Brent. Mức chiết khấu này sau đó đã thu hẹp về quanh ngưỡng 15 USD/thùng khi giá cước tàu chở dầu hạ nhiệt; tuy nhiên, ngay cả sau nhịp phục hồi này, mức chênh lệch giá vẫn thấp hơn 10 USD/thùng so với mặt bằng mùa hè.
Sự điều chỉnh giảm của cước vận tải biển đã tạo ra khác biệt lớn nhất tại thị trường Trung Quốc. Ngay cả khi lượng nhập khẩu dầu thô của Trung Quốc phục hồi, thị phần của Brazil tại nước này đã giảm từ 15% trong tháng 7 xuống còn 9% vào tháng 10. Đến giữa tháng 11, giá cước tàu chở dầu bên ngoài khu vực Hormuz đã giảm khoảng 50% so với mức đỉnh tháng 10 khi tâm lý giảm thiểu rủi ro trên thị trường dầu mỏ sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ở Mỹ làm dịu bớt lo ngại về nguồn cung tương lai. Cước vận tải từ Brazil đi Trung Quốc giảm xuống quanh mức 13–14 USD/thùng — vẫn cao hơn gấp đôi so với mức hồi tháng 2 nhưng đã đủ thấp để kéo người mua quay trở lại. Nhóm khách hàng truyền thống của dầu Brazil — các nhà máy lọc dầu độc lập quy mô nhỏ ở Sơn Đông (teapots) — đã đi đầu làn sóng mua vào, với nhà máy lọc dầu độc lập Qicheng mua khoảng 3 triệu thùng dầu Tupi và Búzios cho kỳ giao hàng tháng 1.
Đối với các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc, danh mục nguồn cung thay thế sẵn có ngày càng thu hẹp. Sự phong tỏa hải quân của Mỹ đã hạn chế khả năng tiếp cận dầu thô Iran, trong khi các nhà máy lọc dầu gần như đã rút cạn lượng dầu Iran lưu giữ trên các kho nổi gần Singapore và vùng biển Trung Quốc. Sự cạnh tranh đối với dầu ESPO của Nga — chủng loại vốn được ưa chuộng nhờ hải trình ngắn tới Trung Quốc — đã đẩy giá loại dầu này lên quá cao, khiến các nhà máy lọc dầu độc lập không thể đấu giá lại các tập đoàn lọc dầu quốc doanh. Dầu thô Brazil mất nhiều thời gian vận chuyển hơn để cập cảng, nhưng nguồn hàng luôn sẵn có và người mua tránh được phí bảo hiểm rủi ro chiến tranh vùng Vịnh cũng như rủi ro chịu phí phạt lưu tàu trong thời gian chờ đợi sang mạn tàu-qua-tàu bên ngoài Hormuz.
Ấn Độ nằm gần Brazil hơn so với Trung Quốc, và các nhà máy lọc dầu của nước này đã gia tăng lượng mua vào trong hai tháng qua. Với nhu cầu tiếp nhận dầu thô đầu vào tăng theo mùa và các lô dầu của Nga ngày càng đắt đỏ, khối lượng dầu Brazil bốc xếp cho khu vực bờ tây Ấn Độ đã đạt 340.000 thùng/ngày trong tháng 10, tăng mạnh từ mức khoảng 100.000–120.000 thùng/ngày trong những tháng trước đó. Nhập khẩu dầu Brazil vào Ấn Độ trong tháng 11 dự kiến sẽ lập kỷ lục khoảng 230.000 thùng/ngày, cao hơn gấp đôi mức trung bình của ba tháng trước đó.
Giá cước vận tải biển thấp hơn mang lại cho Brazil nhiều dư địa hơn để tiêu thụ sản lượng ngày càng tăng của mình tại châu Á. EU vẫn duy trì lợi thế 4–5 USD/thùng tại cảng xuất khẩu chừng nào sắc thuế hiện hành còn được áp dụng — mức chênh lệch đủ để giữ cho châu Âu duy trì sức cạnh tranh ngay cả khi lực mua từ Trung Quốc và Ấn Độ khởi sắc. Đối với Brazil, lợi ích của việc sở hữu cả hai thị trường đã thể hiện rõ qua mức chiết khấu đang thu hẹp của dầu Tupi. Với hai giàn khai thác Búzios nữa dự kiến đi vào hoạt động trong năm tới, việc các nhà sản xuất có thể giữ vững được bao nhiêu phần trong đà phục hồi này sẽ phụ thuộc vào việc liệu các nhà máy lọc dầu châu Á có tiếp tục duy trì lực mua khi lượng dầu tăng thêm cập bến hay không.
Nguồn tin: Xangdau.net




















