Tháng tới, Ủy ban Điều tiết Hạt nhân Hoa Kỳ (NRC) dự kiến sẽ xem xét lại mức độ bức xạ mà người Mỹ có thể tiếp xúc một cách hợp pháp, theo lệnh hành pháp do Donald Trump ban hành vào tháng 5 năm 2025. Chính quyền Trump đang tìm cách nới lỏng các quy định liên quan đến ngành công nghiệp năng lượng hạt nhân ở Mỹ để thúc đẩy lĩnh vực đang gặp khó khăn này.
Mỹ sản xuất nhiều năng lượng hạt nhân hơn bất kỳ quốc gia nào khác, nhưng điều đó sẽ không kéo dài nếu xu hướng trong nước và toàn cầu hiện nay tiếp tục. Ngành năng lượng hạt nhân của Mỹ đã và đang trong tình trạng suy thoái nghiêm trọng trong nhiều thập kỷ qua, và hiện nay Mỹ đang sở hữu một đội ngũ các nhà máy hạt nhân đã lâu năm và rất ít kế hoạch cho các dự án năng lượng hạt nhân mới và mở rộng.
Phần lớn nguyên nhân là do thực tế việc xây dựng một lò phản ứng hạt nhân mới vô cùng tốn kém và gặp nhiều khó khăn về mặt hậu cần và thủ tục hành chính, dẫn đến thời gian thực hiện kéo dài và thường xuyên bị trì hoãn. Nhà máy Vogtle, nhà máy năng lượng hạt nhân mới duy nhất được đưa vào hoạt động tại Mỹ trong nhiều thập kỷ, đã vượt quá ngân sách rất nhiều và chậm tiến độ nhiều năm. Khi lò phản ứng cuối cùng đi vào hoạt động tại Waynesboro, Georgia vào năm 2024, nhà máy đã tiêu tốn 35 tỷ đô la và 14 năm để hoàn thành.
Để tránh những vấn đề như vậy, chính quyền Trump đang tìm cách giảm thiểu lượng thủ tục hành chính khổng lồ liên quan đến việc xây dựng một nhà máy điện hạt nhân mới. Và họ đang nhắm đến các biện pháp an toàn công cộng để thực hiện điều đó. Sắc lệnh hành pháp ngày 23 tháng 5 yêu cầu Ủy ban Điều tiết Hạt nhân (NRC) “xem xét lại việc dựa vào mô hình tuyến tính không ngưỡng (LNT) để đánh giá mức độ phơi nhiễm phóng xạ và tiêu chuẩn ‘càng thấp càng tốt’”, cùng với các yêu cầu khác, nhằm “tái thiết lập vị thế dẫn đầu toàn cầu của Mỹ trong lĩnh vực năng lượng hạt nhân”.
Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng việc nới lỏng hoặc loại bỏ quy trình cấp phép và xem xét của NRC có thể gây ra những bất lợi lớn đối với sức khỏe cộng đồng và các mục tiêu của chính quyền Trump. Một bài báo gần đây của Quỹ Carnegie vì Hòa bình Quốc tế cảnh báo: “Chính quyền Trump có thể đang đi ngược lại các mục tiêu dài hạn của chính mình bằng cách bỏ qua quy trình trọng tài công khai do NRC điều phối, vốn rất quan trọng để xây dựng và duy trì sự chấp nhận và niềm tin của công chúng vào năng lượng hạt nhân”.
Hơn nữa, một bài bình luận gần đây của Katy Huff trên tạp chí Scientific American lập luận rằng sắc lệnh hành pháp này thậm chí có thể không dẫn đến việc đẩy nhanh sản xuất hạt nhân trong khi lại làm tăng các yếu tố rủi ro một cách không cần thiết đối với người dân Mỹ. “Là một người ủng hộ năng lượng hạt nhân và cựu quan chức Bộ Năng lượng,” Huff viết, “tôi muốn sớm thấy nhiều năng lượng hạt nhân hơn được đưa vào lưới điện. Nhưng việc nới lỏng các biện pháp bảo vệ của mô hình tuyến tính không ngưỡng (LNT) không được hỗ trợ bởi các nghiên cứu hiện tại.”
Trong quá khứ, những đề xuất như vậy gửi đến NRC đã bị gác lại vì thiếu bằng chứng để hỗ trợ việc nới lỏng các biện pháp bảo vệ bức xạ như vậy. Huff lập luận rằng, bằng cách bỏ qua những tiền lệ này dựa trên các kết quả nghiên cứu nghiêm ngặt, sắc lệnh hành pháp đang yêu cầu NRC hành động theo hướng chính trị hơn là khoa học. Bà kêu gọi thu thập thêm bằng chứng về chủ đề này, đặc biệt là để xác thực hoặc làm rõ thêm những phát hiện ban đầu cho thấy việc tăng mức độ phơi nhiễm bức xạ có thể gây ra rủi ro đặc biệt cho phụ nữ và trẻ em.
Tuy nhiên, nhiều chuyên gia đồng ý rằng sự thay đổi là cần thiết và đã quá muộn trong các quy định hạt nhân của Mỹ. Mặc dù thận trọng là một phẩm chất quý giá ở bất cứ nơi nào liên quan đến phân hạch nguyên tử, nhưng Mỹ có thể đang làm quá. Từng là quốc gia dẫn đầu thế giới về năng lượng hạt nhân, Mỹ hiện đang tụt hậu rất xa. Chỉ trong thời gian ngắn hơn cả thời gian xây dựng nhà máy Vogtle, Trung Quốc đã tăng công suất sản xuất năng lượng hạt nhân lên gấp ba lần, và hiện nay có 27 lò phản ứng đang được xây dựng.
Tháng 9 năm ngoái, để giải quyết sự mất cân bằng do quán tính này gây ra, một nhóm chuyên gia tại Hội nghị chuyên đề hạt nhân thế giới đã đi đến thống nhất rằng “quy định phải phát triển để thúc đẩy đổi mới”.
“Chúng ta phải xây dựng dựa trên một mục tiêu chung, rộng hơn cả an toàn. Một mục tiêu chung có thể là giải quyết biến đổi khí hậu, có thể là thúc đẩy các mục tiêu phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc. Nhưng chúng ta phải đảm bảo các phương pháp tiếp cận cân xứng, tập trung vào kết quả và chứng minh rằng an toàn, an ninh, đổi mới và bền vững có thể hỗ trợ lẫn nhau”, Giám đốc điều hành Viện Vận tải Hạt nhân Thế giới Pete Bryant cho biết.
“Quy định không chỉ là luật lệ, không chỉ là quy trình. Nó là nền tảng của niềm tin công chúng, là động lực thúc đẩy đổi mới, và là chìa khóa cho vai trò của năng lượng hạt nhân trong một tương lai bền vững. Và nếu chúng ta cùng nhau hợp tác, quy định sẽ không chỉ theo kịp tốc độ thay đổi mà còn giúp thúc đẩy nó vì lợi ích của xã hội.”
Nguồn tin: xangdau.net
