Trong những tháng gần đây, Iran đã sản xuất lượng dầu kỷ lục, ngay cả khi đối mặt với các lệnh trừng phạt của Mỹ lên xuất khẩu năng lượng và các cuộc ném bom của Israel vào Tehran. Iran đã thiết lập quan hệ đối tác khăng khít với Trung Quốc và các cường quốc khác trên thế giới để tránh các lệnh trừng phạt và tiếp tục xuất khẩu dầu thô, một xu hướng dự kiến sẽ tiếp diễn cho đến năm 2026. Tuy nhiên, sự can thiệp quân sự gần đây của Mỹ vào Venezuela có thể làm suy yếu sự tăng trưởng này bằng cách khiến các đối tác thương mại thận trọng hơn trong việc mua dầu thô bị Mỹ trừng phạt.
Iran vẫn là một nhà sản xuất dầu lớn. Tuy nhiên, sau nhiều năm ngành năng lượng bị trừng phạt, nước này không còn giữ được tầm ảnh hưởng như trước đây trong ngành năng lượng toàn cầu. Washington đã tái áp đặt các lệnh trừng phạt đối với Iran vào năm 2018, trong nhiệm kỳ đầu tiên của Tổng thống Trump. Kể từ khi bắt đầu nhiệm kỳ thứ hai vào tháng 1 năm ngoái, Trump đã đưa ra một số vòng trừng phạt mới đối với dầu mỏ của Iran.
Iran sở hữu trữ lượng dầu mỏ đã được xác minh lớn thứ tư thế giới, chiếm khoảng 9% tổng trữ lượng toàn cầu, chỉ đứng sau Venezuela, Ả Rập Xê Út và Canada. Iran cũng sở hữu trữ lượng khí đốt tự nhiên đã được chứng minh lớn thứ hai thế giới, chiếm 17% tổng sản lượng toàn cầu, và là nhà sản xuất dầu thô lớn thứ ba và nhà xuất khẩu lớn thứ tư trong OPEC.
Vào thời kỳ đỉnh cao năm 1974, Iran sản xuất hơn 6 triệu thùng dầu thô mỗi ngày. Tuy nhiên, nhiều năm chiến tranh, xung đột kéo dài và các lệnh trừng phạt đã làm giảm khả năng sản xuất lượng dầu lớn như vậy. Mặc dù vậy, bất chấp các lệnh trừng phạt đang diễn ra, Iran đã dần dần tăng sản lượng trở lại, từ khoảng 2,9 triệu thùng/ngày năm 2019 lên từ 3,2 đến 4 triệu thùng/ngày vào năm 2024, tùy thuộc vào ước tính.
Sự kết hợp giữa việc thực thi lệnh trừng phạt nới lỏng của Hoa Kỳ và những nỗ lực dai dẳng của Iran nhằm lách các lệnh trừng phạt đã giúp quốc gia Trung Đông này dần trở thành một nhà xuất khẩu dầu thô lớn trở lại, được hỗ trợ rất nhiều bởi mối quan hệ thương mại gắn bó với nhà nhập khẩu dầu lớn nhất thế giới, Trung Quốc.
Trung Quốc đã trở thành khách hàng mua dầu chính từ Iran, với dầu thô Iran chiếm khoảng 13,6% tổng lượng dầu mua của Trung Quốc trong nửa đầu năm 2025. Trung Quốc mua khoảng 90% lượng dầu vận chuyển của Iran và đã mua trung bình khoảng 1,38 triệu thùng/ngày trong nửa đầu năm ngoái, theo dữ liệu của Kpler. Bất chấp lệnh trừng phạt đối với ngành năng lượng của Iran, dầu thô của Tehran vẫn thu hút người mua Trung Quốc nhờ mức giá thấp hơn tới 7 đến 8 đô la/thùng so với giá chuẩn toàn cầu. Giống như Nga, Iran đang chào bán năng lượng với giá thấp hơn giá chuẩn do những khó khăn liên quan đến việc mua và vận chuyển nhiên liệu.
Các nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc, được gọi là "teapot", nhiều nhà máy trong số đó nằm ở tỉnh Sơn Đông, đã trở thành những người mua chính dầu thô của Iran, trong khi các công ty dầu khí nhà nước của Trung Quốc tránh mua từ Iran do lệnh trừng phạt. Tuy nhiên, các nhà máy lọc dầu nhỏ này chỉ đóng góp khoảng một phần tư công suất lọc dầu của Trung Quốc. Vào tháng 12, các nhà máy lọc dầu của Trung Quốc đã tăng cường mua dầu của Iran được lưu trữ trong kho ngoại quan và trên các tàu chở dầu đang neo đậu ngoài khơi, sau khi hạn ngạch nhập khẩu mới được thực thi vào tháng 11.
Kể từ khi lên nắm quyền năm ngoái, Tổng thống Trump đã áp đặt các biện pháp trừng phạt đối với ba nhà máy lọc dầu độc lập của Trung Quốc vì đã tiếp tục lách luật trừng phạt của Mỹ và nhập khẩu dầu thô của Iran, điều này đã khuyến khích nhiều nhà máy lọc dầu khác ngừng hành vi này. Tuy nhiên, Bắc Kinh vẫn tiếp tục bác bỏ các lệnh trừng phạt đơn phương đối với ngành năng lượng của Iran và bảo vệ hoạt động thương mại của mình với Iran là hợp pháp.
Mặc dù xuất khẩu dầu mỏ đã tăng cao trong những năm gần đây, nền kinh tế Iran vẫn tiếp tục gặp khó khăn. Một cựu quan chức cấp cao trong ngành dầu mỏ Iran cho biết: “Ngay cả khi khối lượng xuất khẩu tăng lên, vấn đề chính là việc chuyển hồi doanh thu, điều này gặp phải nhiều trở ngại. Việc thiếu chuyển hồi doanh thu dầu mỏ, bất chấp khối lượng xuất khẩu cao hơn, đang đẩy nền kinh tế Iran vào nguy cơ phá sản.”
Đồng tiền của Iran đã sụp đổ, và quốc gia này phải đối mặt với tỷ lệ lạm phát 42,2% trong tháng 12. Trong khi đó, chính phủ buộc phải tăng giá xăng cho một số loại xe do trợ cấp không bền vững. Điều này đã châm ngòi cho các cuộc biểu tình lan rộng khắp Iran.
Việc Mỹ can thiệp quân sự vào Venezuela ngày 3 tháng 1, bao gồm việc bắt giữ và đưa Tổng thống Maduro và vợ ông ra khỏi đất nước, đã khiến nhiều người đặt câu hỏi liệu Mỹ có thể can thiệp vào Iran hay không. Sự can thiệp đơn phương của Mỹ vào Venezuela đã tạo ra sự bất ổn địa chính trị lớn hơn, với việc ông Trump tuyên bố rằng hành động quân sự của Mỹ có thể sớm diễn ra ở Colombia và Mexico. Tuy nhiên, các quan chức Iran đã cảnh báo rằng nếu Mỹ can thiệp vào các cuộc biểu tình của Iran, quân đội Mỹ có thể trở thành mục tiêu.
Venezuela, một cường quốc dầu mỏ lớn khác, cũng đang chịu lệnh trừng phạt của Mỹ hạn chế thương mại năng lượng. Cả Trung Quốc và Iran đều đã lách luật trừng phạt này trong những năm gần đây để mua dầu thô của Venezuela. Do đó, sự can thiệp quân sự gần đây có thể dẫn đến sự thay đổi trong thương mại dầu mỏ vào năm 2026. Các nhà máy lọc dầu Trung Quốc cũng có thể được khuyến khích giảm sự phụ thuộc vào dầu thô của Iran trong những tháng tới do sự bất ổn địa chính trị lớn hơn, mặc dù điều này vẫn chưa được xác minh.
Nguồn tin: xangdau.net
