Với việc nhà lãnh đạo Venezuela bị phế truất Nicolas Maduro đang bị giam giữ tại Mỹ, Tổng thống Donald Trump đã cảnh báo các nhà cầm quyền độc tài của quốc gia Nam Mỹ này rằng họ sẽ “phải trả giá rất đắt” nếu không “hợp tác” với Washington, ngay cả trong bối cảnh lo ngại toàn cầu về cuộc tấn công quân sự của Mỹ.
Trong một cuộc phỏng vấn được đăng trên tạp chí The Atlantic ngày 4 tháng 1, Trump cảnh báo Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodriguez rằng “nếu bà ấy không làm điều đúng đắn, bà ấy sẽ phải trả giá rất đắt, có lẽ còn đắt hơn cả Maduro”.
Bà Rodriguez, một người theo chủ nghĩa tả khuynh, từng là phó tổng thống của Maduro trước khi được bổ nhiệm làm tổng thống lâm thời vào ngày 4 tháng 1, gọi hành động của Mỹ là vi phạm Hiến chương Liên hợp quốc và tuyên bố rằng “chúng ta sẽ không bao giờ làm nô lệ nữa”.
Ngày 4 tháng 1, Maduro đang bị giam giữ trong một nhà tù của Mỹ sau khi được chuyển đến New York sau khi bị lực lượng Mỹ bắt giữ trong một cuộc tấn công bị Iran, Nga và các đồng minh khác của quốc gia Nam Mỹ này lên án nhưng được người Venezuela sống lưu vong hoan nghênh.
Một video được Fox News đăng tải trên mạng xã hội cho thấy Maduro, 63 tuổi, được các đặc vụ liên bang hộ tống và nói với các phóng viên, "Chúc ngủ ngon, Chúc mừng năm mới".
Ông và vợ - người cũng bị bắt trong cuộc đột kích - dự kiến sẽ ra tòa vào ngày 5 tháng 1 để đối mặt với các cáo buộc về ma túy.
Trong một cuộc họp báo, Trump ca ngợi chiến dịch quân sự ở Venezuela nhưng không cung cấp chi tiết về hành động này. Một vị tướng cấp cao của Mỹ cho biết 150 máy bay Mỹ đã tham gia cuộc tấn công sau nhiều tháng chuẩn bị.
Số liệu thương vong không được tiết lộ. Ông Trump cho biết một số binh sĩ Mỹ bị thương nhưng đang hồi phục tốt. Trong khi đó, Cuba cho biết 32 thành viên lực lượng an ninh của họ đã thiệt mạng ở Venezuela trong cuộc tấn công của Mỹ.
Mỹ sẽ "điều hành" Venezuela
Ông Trump đã gây xôn xao khi tuyên bố Hoa Kỳ sẽ tạm thời "điều hành" quốc gia Nam Mỹ này "cho đến khi chúng ta có thể thực hiện một quá trình chuyển giao an toàn, phù hợp và khôn ngoan."
Không rõ ông Trump có ý gì khi tuyên bố rằng Hoa Kỳ sẽ "điều hành" đất nước này. Ông nói với các phóng viên rằng ông đang "chỉ định người" từ nội các của mình để phụ trách Venezuela, mà không cung cấp chi tiết.
Các quan chức chính quyền Mỹ - trong đó có Ngoại trưởng Marco Rubio đã không đưa ra lời giải thích nào khi bị chất vấn trong các chương trình tin tức truyền hình ngày 4 tháng 1 về kế hoạch của Trump.
Rodriguez tỏ ra hòa giải
Tòa án Tối cao Venezuela đã ra lệnh cho Rodriguez đảm nhiệm vai trò tổng thống lâm thời của chính phủ cánh tả.
Ban đầu, Trump bày tỏ sự ủng hộ đối với Rodriguez, nói rằng "về cơ bản, bà ấy sẵn sàng làm những gì chúng ta cho là cần thiết để đưa Venezuela trở nên vĩ đại trở lại."
Rodriguez - người được quân đội Venezuela ủng hộ - ban đầu tỏ ra thách thức, gọi Maduro là "tổng thống duy nhất" của đất nước và coi cuộc tấn công của Mỹ là "vết nhơ khủng khiếp" trong quan hệ.
Sau khi Trump ra tín hiệu rằng ông sẵn sàng tiến hành làn sóng hành động quân sự thứ hai ở Venezuela nếu cần thiết, Rodriguez đã tỏ ra hòa giải hơn, viết trên mạng xã hội vào sáng sớm ngày 5 tháng 1 rằng Caracas tìm kiếm một mối quan hệ "cân bằng và tôn trọng" với Washington.
"Chúng tôi gửi lời mời đến chính phủ Mỹ cùng hợp tác về một chương trình nghị sự hợp tác nhằm hướng tới sự phát triển chung," bà viết.
Các cuộc tấn công của Mỹ vào Venezuela và việc bắt giữ Maduro đã bị một số đồng minh của Caracas cũng như Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres lên án mạnh mẽ, ông nói rằng hành động quân sự của Mỹ tạo ra một "tiền lệ nguy hiểm".
Các hãng tin dẫn nguồn tin cho biết Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc họp lúc 10 giờ sáng ngày 5 tháng 1 để thảo luận về chiến dịch của Mỹ. Colombia, được Nga và Trung Quốc hậu thuẫn, đã yêu cầu phiên họp này, các nhà ngoại giao cho biết.
Nga, Iran và các nước khác lên án hành động này.
Moscow, quốc gia duy trì quan hệ gắn bó với Venezuela, cho biết họ vô cùng lo ngại trước các báo cáo rằng Maduro và vợ ông đã bị cưỡng chế đưa ra khỏi đất nước và kêu gọi Mỹ thả họ.
Cựu Tổng thống Nga Dmitry Medvedev, người có lịch sử trao đổi những lời đe dọa với Trump, đã viết trên X rằng các cuộc tấn công của Mỹ vào Venezuela không liên quan gì đến nỗ lực chống buôn bán ma túy, đồng thời nói thêm rằng ông nghi ngờ liệu Washington có thể "điều hành Venezuela từ xa" hay không.
Một số nhà phê bình Điện Kremlin coi Medvedev – hiện là phó chủ tịch Hội đồng An ninh Nga – là một kẻ cực đoan vô trách nhiệm, trong khi những người khác cho rằng tuyên bố của ông phản ánh tư tưởng của nhiều nhà hoạch định chính sách cấp cao của Nga.
Iran, một đồng minh quan trọng khác của Venezuela, đã lên án cuộc tấn công của Mỹ, theo hãng truyền thông nhà nước Iran Press TV, nói rằng hành động này vi phạm chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của Venezuela cũng như Hiến chương Liên hợp quốc.
Tổng thống Serbia Aleksandar Vucic, người gần đây gọi Maduro là "người bạn tuyệt vời của Serbia", hôm ngày 03 tháng 1 cho biết rõ ràng trật tự pháp luật quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc "không hoạt động".
"Thế giới bị chi phối bởi luật vũ lực, luật của kẻ mạnh, và đó là nguyên tắc duy nhất của nền chính trị hiện đại tồn tại trên thế giới ngày nay", Vucic nói tại cuộc họp hội đồng an ninh quốc gia ở Belgrade.
Trong khi đó, các lễ kỷ niệm của người Venezuela sống ở nước ngoài đánh dấu việc bắt giữ Maduro đã được tổ chức trên khắp các thành phố ở Mỹ Latinh, Tây Ban Nha và các nơi khác.
“Chúng tôi đã tự do. Tất cả chúng tôi đều vui mừng vì chế độ độc tài đã sụp đổ và chúng tôi có một đất nước tự do,” hãng tin Reuters dẫn lời Khaty Yanez, một phụ nữ Venezuela ở Santiago, người đã sống bảy năm ở Chile.
Tại thủ đô Lima của Peru, người di cư Milagros Ortega, có cha mẹ vẫn ở Venezuela, cho biết cô hy vọng sẽ trở về. “Biết rằng cha tôi còn sống để chứng kiến sự sụp đổ của Nicolas Maduro khiến tôi rất xúc động. Tôi muốn được nhìn thấy khuôn mặt ông ấy,” cô nói.
Một số đồng minh phương Tây thận trọng
Nhiều đồng minh của Washington, trong khi không bày tỏ sự ủng hộ đối với Maduro hay chế độ của ông ta, đã cảnh báo về sự cần thiết phải tuân thủ luật pháp quốc tế.
Thủ tướng Anh Keir Starmer cho biết rằng “chúng tôi coi Maduro là một tổng thống bất hợp pháp và chúng tôi không hề tiếc nuối về sự kết thúc của chế độ ông ta,” đồng thời nói thêm, “Tôi đã nhắc lại sự ủng hộ của mình đối với luật pháp quốc tế sáng nay.”
Thủ tướng Đức Friedrich Merz cho biết Maduro đã “đưa đất nước của mình đến bờ vực sụp đổ,” nhưng ông gọi hành động của Mỹ về mặt pháp lý là “phức tạp.”
Tuy nhiên, Thủ tướng Ý theo chủ nghĩa dân túy cánh hữu Giorgia Meloni - một đồng minh của Trump - gọi hành động của Mỹ là "chính đáng" và "mang tính tự vệ".
Các nước khác, như Ukraine, Bắc Macedonia, Albania và Kosovo, tuyên bố sau các cuộc tấn công rằng họ kiên quyết ủng hộ Washington và sự can thiệp trực tiếp nhất của Mỹ vào Mỹ Latinh kể từ cuộc xâm lược Panama năm 1989.
"Tôi hoan nghênh tuyên bố của Trump rằng Nicolas Maduro đã bị bắt và sẽ phải đối mặt với công lý. Chúng tôi sát cánh cùng Mỹ và người dân Venezuela vì tự do và dân chủ," Ngoại trưởng Bắc Macedonia Timco Mucunski nói trên mạng xã hội.
Các nước Liên minh châu Âu, trừ Hungary, kêu gọi tất cả các bên ở Venezuela kiềm chế, nói rằng tôn trọng ý chí của người dân Venezuela là chìa khóa để khôi phục nền dân chủ.
"Liên minh châu Âu kêu gọi sự bình tĩnh và kiềm chế của tất cả các bên, để tránh leo thang và đảm bảo một giải pháp hòa bình cho cuộc khủng hoảng," tuyên bố chung của 26 quốc gia cho biết.
Hành động quân sự của Mỹ diễn ra sau nhiều tháng gây áp lực kinh tế và quân sự gia tăng từ Washington đối với quốc gia Nam Mỹ này, kể cả việc thu giữ dầu mỏ của Venezuela. Các cuộc tấn công nhằm vào tàu chở dầu và giết chết hàng chục người trong các vụ tấn công vào tàu thuyền gần vùng biển của nước này, bị cáo buộc chở ma túy.
Washington cũng đặt câu hỏi về tính hợp pháp của Maduro trên cương vị tổng thống, vì ông là người được Hugo Chavez lựa chọn vào năm 2013, với các cuộc bầu cử liên tiếp mà phe đối lập và những người khác cho rằng đã bị gian lận theo hướng có lợi cho ông.
Nguồn tin: xangdau.net/RFE/RL
