Trung Á đang thoát khỏi cái bóng của Nga và sự kìm kẹp của Moscow đối với nền kinh tế và nguồn cung năng lượng của khu vực.
Trong những năm gần đây, một số dự án khu vực và châu Âu, cũng như sự thâm nhập của Trung Quốc vào các nền kinh tế Trung Á, có tiềm năng giúp Kazakhstan, Uzbekistan, Turkmenistan, Kyrgyzstan và Tajikistan bớt phụ thuộc vào Nga trong hệ thống năng lượng của họ.
Các dự án kết nối và truyền tải điện, một chương trình thiết lập thị trường điện khu vực đầu tiên của Trung Á, và thủy điện. Các dự án ở những quốc gia này đang làm giảm sự phụ thuộc vào Nga, như cơ quan tình báo nước ngoài của Ukraine, SZRU, đã ghi nhận.
Còn rất nhiều việc phải làm để tăng cường kết nối hệ thống điện khu vực, trong khi Trung Á cũng cần phải cân bằng an ninh năng lượng của mình với các khoản đầu tư và ảnh hưởng ngày càng tăng của Trung Quốc trong khu vực.
Trung Á vẫn thận trọng trong việc chỉ trích Nga và cuộc chiến của nước này ở Ukraine và chọn cách không đối đầu với Moscow. Nga từ lâu đã nắm giữ ảnh hưởng kinh tế, thương mại và năng lượng to lớn trong khu vực.
Tuy nhiên, các quốc gia Trung Á gần đây đã giải quyết được các tranh chấp biên giới giữa họ, cho phép hợp tác khu vực và kết nối năng lượng tốt hơn.
Hơn nữa, các quốc gia này đã mở cửa hợp tác và hỗ trợ tài chính từ Ngân hàng Thế giới và Liên minh Châu Âu để thúc đẩy phát triển hệ thống điện khu vực.
Tháng trước, Ngân hàng Thế giới đã phê duyệt Chương trình Kết nối và Thương mại Thị trường Điện khu vực (REMIT) kéo dài 10 năm, sẽ được thực hiện qua ba giai đoạn để thúc đẩy kết nối năng lượng ở Trung Á.
Ngân hàng Thế giới cho biết, chương trình REMIT sẽ thiết lập thị trường điện khu vực đầu tiên ở Trung Á, tăng cường thương mại điện năng, mở rộng năng lực truyền tải và đặt nền tảng cho việc tích hợp năng lượng tái tạo quy mô lớn.
Chương trình sẽ hỗ trợ thủy điện ở Cộng hòa Kyrgyzstan và Tajikistan, nhiệt điện ở Kazakhstan, Turkmenistan và Uzbekistan, và tiềm năng năng lượng mặt trời và gió đang phát triển trên khắp các quốc gia Trung Á.
Trong suốt 10 năm, chương trình đặt mục tiêu tăng cường thương mại điện năng của Trung Á lên ít nhất 15.000 GWh mỗi năm – đủ để đáp ứng nhu cầu hàng năm của hàng triệu người dân trên khắp Trung Á, đồng thời tăng gấp ba lần năng lực truyền tải lên 16 GW và cho phép khai thác tới 9 GW năng lượng sạch.
Chương trình REMIT có tổng kinh phí dự kiến là 1,018 tỷ USD trải rộng trên ba giai đoạn.
“Đến năm 2050, việc tăng cường kết nối điện và thương mại có thể tạo ra lợi ích kinh tế lên tới 15 tỷ đô la cho khu vực,” ông Najy Benhassine, Giám đốc khu vực Trung Á của Ngân hàng Thế giới, cho biết.
Năm ngoái, EU và Trung Á đã nâng cấp hợp tác lên quan hệ đối tác chiến lược, với cam kết của EU về gói đầu tư Cổng Toàn cầu trị giá 14 tỷ đô la (12 tỷ euro) để tăng cường các liên kết giao thông Trung Á-châu Âu và củng cố thêm hợp tác về các nguyên liệu thô quan trọng, kết nối kỹ thuật số, nước và năng lượng.
Theo ông Szymon Kardas, Nghiên cứu viên chính sách cấp cao tại Hội đồng Quan hệ Đối ngoại châu Âu (ECFR), một tổ chức tư vấn quốc tế, “Năng lượng sạch là lĩnh vực triển vọng nhất cho sự hợp tác của EU.”
Các quốc gia Trung Á cần công nghệ để khai thác tối đa tiềm năng của trữ lượng nhiên liệu hóa thạch và khoáng sản đất hiếm phong phú – những nguồn tài nguyên mà EU cần, ông Kardas nói.
“Vốn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ Nga và hiện đang phụ thuộc nhiều vào Trung Quốc, các quốc gia này rất muốn tăng cường mối quan hệ với châu Âu,” chuyên gia này nhận định.
Trung Quốc thực sự đã tăng cường đầu tư vào các quốc gia Trung Á trong những năm gần đây. Bắc Kinh đã ký kết hàng loạt thỏa thuận để thành lập các liên doanh và thâu tóm doanh nghiệp ở Trung Á, đặc biệt tập trung vào lĩnh vực khai thác mỏ ở Kazakhstan.
Trung Quốc cũng đã tăng cường đáng kể sự hiện diện của mình tại Uzbekistan, nơi các công ty Trung Quốc hiện chiếm hơn một phần tư tổng số công ty nước ngoài hoặc liên doanh hoạt động trong nước. Theo thống kê chính thức của Uzbekistan, số lượng liên doanh Trung Quốc-Uzbekistan và các công ty Trung Quốc đã tăng hơn gấp đôi trong hai năm qua, với Trung Quốc vượt xa Nga ở vị trí dẫn đầu về số lượng công ty có vốn đầu tư nước ngoài.
Nguồn tin: xangdau.net
