Điều gì xảy ra với một tàu chở dầu bị trừng phạt?

Một tàu chở dầu 58.000 tấn tên là Mikati đang di chuyển trên vùng biển Ấn Độ Dương thì nhận được tin xấu từ Brussels: nó đã bị đưa vào danh sách các tàu bị trừng phạt thuộc đội tàu ngầm của Nga.

Câu chuyện về tàu Mikati, hiện đang đi qua eo biển Anh, bộc lộ những điểm mạnh và điểm yếu của chế độ trừng phạt của Liên minh châu Âu, hiện đang bao gồm khoảng 600 tàu.

EU đã đưa Mikati vào danh sách trừng phạt hồi tháng 7, sau quyết định tương tự của Anh vào tháng 11 năm ngoái. Được đóng năm 2003, tuổi đời cao khiến nó trở thành một tàu điển hình thuộc "đội tàu ngầm" - cũng như hành vi trước khi nó bị đưa vào danh sách này.

Hành vi đáng ngờ

Theo dữ liệu do Windward cung cấp cho RFE/RL, Công ty theo dõi hàng hải Mikati đã trải qua một loạt lần đổi tên, được bán cho một chủ sở hữu giấu tên, và liên tục tắt thiết bị định vị AIS trong thời gian trước khi bị trừng phạt.

Hành vi này được Tổ chức Hàng hải Quốc tế (IMO) coi là một hoạt động hàng hải nguy hiểm và chỉ được phép trong những trường hợp đặc biệt. Mikati cũng đã thay đổi quốc tịch đăng ký, chuyển sang Sierra Leone.

“Chính phủ Sierra Leone đã giao việc quản lý đăng ký tàu biển cho một công ty tư nhân có trụ sở tại Síp,” nhà phân tích Michelle Bockmann của Windward nói với RFE/RL, thêm rằng quốc gia này là “lựa chọn hàng đầu” cho các con tàu ‘ma’.

Tổng hợp lại, những dấu hiệu này đủ bằng chứng để đưa Mikati vào danh sách đen. EU đã đưa Mikati vào gói trừng phạt thứ 18 chống lại Nga vào ngày 18 tháng 7. Điều này đã có tác động ngay lập tức.

Hai ngày sau, con tàu đến vùng biển ngoài khơi Kochi, nơi có một trong những nhà máy lọc dầu lớn nhất của Ấn Độ. Nhưng con tàu đã không dỡ hết toàn bộ số hàng hóa đã nhận tại cảng Murmansk thuộc Biển Barents của Nga một tháng trước đó.

Tàu Mikati tạm dừng hoạt động ngoài khơi bờ biển Ấn Độ vào ngày 29 tháng 7. "EU hiện có khả năng trừng phạt các cảng ở các nước thứ ba vì cái mà họ gọi là sự cản trở các biện pháp hạn chế của EU", nhà kinh tế Benjamin Hilgenstock cho biết.

Không rõ liệu có sự cố nào xảy ra hay tàu Mikati đang tuân theo kế hoạch đã được sắp xếp từ trước.

"Đôi khi các tàu bị trừng phạt khi chúng đang trên đường di chuyển, vì vậy ai đó sẽ phải gọi cho người mua và hỏi xem thỏa thuận có còn hiệu lực hay không", Benjamin Hilgenstock, một nhà kinh tế cấp cao tại viện KSE có trụ sở tại Kyiv, nói với RFE/RL.

"Họ có thể được thông báo 'chúng tôi cần phải tìm hiểu điều này trước, vì vậy có thể hãy đợi một chút' - hoặc 'chúng tôi sẽ nhận dầu của bạn nhưng chỉ khi bạn bán cho chúng tôi với giá thấp hơn một chút'", ông nói thêm.

Mối liên hệ với Samoa

Trong bất kỳ trường hợp nào, điều gì đó đang diễn ra đằng sau hậu trường.

Ngày 25 tháng 7, tàu Mikati đã thay đổi chủ sở hữu đăng ký và người quản lý thương mại, chuyển từ Azerbaijan sang Samoa, một quốc gia với khoảng 200.000 dân ở Nam Thái Bình Dương, vốn không nổi tiếng với ngành vận tải biển phát triển mạnh.

Công ty được đăng ký, Alga Oceanic Ventures, dường như không có sự hiện diện trên Internet.

Địa chỉ của công ty là một khu phức hợp kinh doanh có tên La Sanalele, nơi có các công ty lân cận bao gồm một người quản lý vận tải biển khác, Faleola Nexus Ltd, đơn vị vận hành tàu chở dầu Orion - bị Anh và Ukraine trừng phạt vì buôn bán bất hợp pháp dầu thô của Nga.

Một công ty lân cận khác là Pro-Gain Group Corporation, một công ty Đài Loan bị Hoa Kỳ trừng phạt năm 2018 liên quan đến các giao dịch bất hợp pháp về than và dầu mỏ của Triều Tiên.

Việc thay đổi quyền sở hữu đột ngột của tàu Mikati được tiếp nối bằng một chuyến đi mới, hướng bắc dọc theo bờ biển đến Mangalore. Tại đó, vào ngày 3 tháng 8, tàu báo hiệu đã dỡ hàng.

“Sự chậm trễ 11 ngày có lẽ liên quan đến các lệnh trừng phạt và việc phải mua bảo hiểm mới,” ông Bockmann cho hay. “Đó là một ví dụ rất điển hình cho thấy các lệnh trừng phạt của EU gây ra sự gián đoạn như thế nào. Nhưng chúng lại có rất ít hiệu lực.”

Thật vậy, bất chấp các lệnh trừng phạt, tàu Mikati vẫn dỡ hàng và tiếp tục hoạt động. Các tàu bị trừng phạt không thể vào các cảng của EU hoặc mua bảo hiểm của phương Tây và gặp khó khăn trong việc tìm kiếm thủy thủ đoàn chuyên nghiệp. Nhưng chúng vẫn duy trì “quyền đi lại vô hại” qua vùng biển quốc tế.

Một nghiên cứu hồi tháng 10 của kpler, một công ty phân tích thương mại, cho thấy “Nga đã duy trì xuất khẩu dầu thô bất chấp những thách thức về hậu cần do sự leo thang gần đây của các lệnh trừng phạt nhắm vào các tàu thuộc đội tàu ngầm gây ra.”

Trừng phạt của EU so với của Mỹ

Các lệnh trừng phạt do Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Hoa Kỳ áp đặt được đánh giá là hiệu quả hơn đáng kể so với các lệnh trừng phạt của EU.

“Bộ dữ liệu này cho thấy Ấn Độ chấp nhận các tàu bị châu Âu và Anh trừng phạt, nhưng không muốn tiếp nhận các tàu bị OFAC trừng phạt. Và có lẽ điều này cho thấy Ấn Độ có phần e ngại việc mình có nguy cơ bị Mỹ áp đặt các lệnh trừng phạt thứ cấp,” nhà phân tích Panagiotis Krontiras của Kpler nói với RFE/RL.

Dữ liệu của Kpler nêu chi tiết sự sụt giảm năng suất, được đo bằng số km di chuyển và tấn hàng hóa vận chuyển, đối với các tàu thuộc mỗi chế độ trừng phạt. Đối với Mỹ, mức giảm trung bình là 70%, đối với EU là 30%.

Đặc phái viên về trừng phạt của EU, David O’Sullivan, nói với RFE/RL rằng “các lệnh trừng phạt luôn có phần không rõ ràng” và luôn có thể tìm thấy “những trường hợp tàu vẫn tiếp tục hoạt động”.

Nhưng ông nói thêm, “số liệu của chúng tôi cho thấy một khi tàu bị trừng phạt, khả năng vận chuyển dầu của Nga sẽ giảm khoảng 73%.”

Hơn nữa, trong khi O’Sullivan ước tính EU hiện đã trừng phạt hai phần ba đội tàu ngầm của Nga, thì OFAC đã trừng phạt khoảng 40%, theo dữ liệu của Kpler. Trong khi EU liên tục bổ sung các tàu mới trong năm nay, OFAC không bổ sung thêm tàu nào kể từ tháng 01.

Bộ Tài chính Hoa Kỳ không trả lời yêu cầu bình luận.

Trong bất kỳ trường hợp nào, mặc dù tàu Mikati vẫn tiếp tục hành trình, nhưng hiệu quả hoạt động của nó không cao. Dữ liệu của Windward cho thấy sau khi dỡ hàng ở Mangalore, tàu đã đi qua kênh đào Suez và neo đậu tại cảng Port Said trong một tuần vào tháng 8 - nơi nó nhận dầu trong một hoạt động chuyển dầu từ tàu này sang tàu khác (STS) từ một tàu chở dầu khác nằm trong danh sách đen, tàu Nocturnis. Những hoạt động chuyển dầu như vậy không bất hợp pháp nhưng là một cách thức thường xuyên để tránh các lệnh trừng phạt.

Tàu Mikati thực hiện hoạt động chuyển dầu từ tàu này sang tàu khác với một tàu khác bị trừng phạt, tàu Nocturnis, ngoài khơi bờ biển Ai Cập vào ngày 22 tháng 8.

Lênh đênh ngoài khơi Trung Quốc

Tàu Mikati đã chở dầu đến Ninh Ba, Trung Quốc, đến nơi vào ngày 29 tháng 9, nhưng không dỡ hàng cho đến ngày 15 tháng 10. Một lần nữa, lý do của sự chậm trễ không rõ ràng. Bockmann lưu ý rằng nó “đã lênh đênh quanh khu vực cảng trong một thời gian dài”, kiểu hành vi “không hiệu quả về mặt kinh tế”.

Một lần nữa, đây là điều điển hình của các tàu bị trừng phạt.

“Một khi bị trừng phạt, bạn chỉ có hai lựa chọn: hoặc đi Nga-Ấn Độ hoặc Nga-Trung Quốc. Và đó là lý do tại sao năng suất giảm mạnh như vậy,” nhà phân tích Krontiras của kpler cho biết.

Một tàu không bị trừng phạt sẽ tìm cách nhận hàng mới ở đâu đó thay vì quay về nước mà không chở hàng gì”.

“Nhưng giờ họ không còn lựa chọn này nữa… họ phải quay lại Nga, nhận hàng khác, và đây là một chặng không chở hàng rất dài,” Krontiras nói.

Tàu Mikati đã làm đúng như vậy. Dữ liệu của Windward cũng cho thấy một lần nữa tàu tắt thiết bị phát tín hiệu từ ngày 10 đến 12 tháng 12, gần cảng xuất khẩu dầu thô chính của Nga ở Baltic, Uts-Luga. Vào ngày 18 tháng 12, tàu này đang hướng về phía tây nam qua eo biển Anh.

“Điểm đến có thể là Ấn Độ hoặc Trung Quốc, hoặc thậm chí là chuyển tải giữa các tàu. Không có dấu hiệu nào,” Bockmann nhận xét.

Nguồn tin: xangdau.net/RFE/RL