Để sử dụng Xangdau.net, Vui lòng kích hoạt javascript trong trình duyệt của bạn.

To use Xangdau.net, Please enable JavaScript in your browser for better use of the website.

Loader

ExxonMobil khởi kiện EU vì quy định ép các tập đoàn dầu khí đầu tư vào lưu trữ carbon

Tập đoàn dầu khí khổng lồ ExxonMobil đang khởi kiện Ủy ban Châu Âu (EC) liên quan đến các quy định của EU yêu cầu các nhà sản xuất nhiên liệu hóa thạch phải đóng góp vào mục tiêu lưu trữ carbon, theo một tài liệu chính thức của Ủy ban mà Euronews tiếp cận được.

Ba công ty con thuộc tập đoàn ExxonMobil đã nộp thông báo trọng tài theo Hiệp ước Hiến chương Năng lượng (ECT), áp dụng quy tắc của Ủy ban Liên Hợp Quốc về Luật Thương mại Quốc tế (UNCITRAL).

ECT là một thỏa thuận quốc tế thời hậu Chiến tranh Lạnh, ban đầu được thiết kế để bảo vệ các khoản đầu tư tại các quốc gia thuộc khối cộng sản cũ còn nhiều bất ổn. Thỏa thuận này sau đó gây nhiều tranh cãi vì cho phép các công ty năng lượng kiện chính phủ các nước về những chính sách có thể làm tổn hại đến lợi nhuận kỳ vọng của họ.

Các nguyên đơn — gồm ExxonMobil Petroleum & Chemical (đăng ký tại Bỉ), ExxonMobil Luxembourg và ExxonMobil Netherlands — đang thách thức các điều khoản về nghĩa vụ lưu trữ carbon trong Đạo luật Công nghiệp Không phát thải ròng (NZIA) của EU.

"Các công ty phản đối cấu phần hạ tầng lưu trữ carbon trong quy định, vốn đặt mục tiêu cấp Liên minh là đạt công suất bơm ép $CO_2$ tối thiểu 50 triệu tấn/năm vào năm 2030 và bắt buộc sự đóng góp từ các nhà khai thác dầu khí được cấp phép," văn bản nêu rõ.

ExxonMobil lập luận rằng các yêu cầu khí hậu khắt khe của EU là bất khả thi do thủ tục cấp phép kéo dài và chi phí đắt đỏ. Dù tài liệu không nêu rõ thời điểm khởi kiện, các báo cáo trước đó cho thấy đơn kiện đã được nộp từ tháng 7.

Theo đạo luật NZIA, các nhà khai thác dầu khí được cấp phép phải đóng góp vào mục tiêu đạt công suất bơm ép $CO_2$ hàng năm 50 triệu tấn của EU trước ngày 31/12/2030. Quy định này phản ánh nguyên tắc các doanh nghiệp khai thác nhiên liệu hóa thạch phải chung tay xây dựng hạ tầng quản lý phát thải carbon.

Thách thức đối với nguyên tắc "người gây ô nhiễm phải trả tiền"?

Cuộc đối đầu pháp lý này có thể thử thách năng lực của Brussels trong việc buộc các công ty nhiên liệu hóa thạch chi trả cho quá trình chuyển dịch năng lượng, ngay vào thời điểm Ủy ban đang trì hoãn đề xuất quy định mới về hạ tầng và thị trường vận chuyển CO² vốn dự kiến công bố trong quý III năm nay.

Nghĩa vụ theo NZIA được cụ thể hóa trong hai văn bản của EU — một văn bản xác định ngưỡng sản lượng để phân loại doanh nghiệp thuộc diện điều chỉnh và một quyết định ấn định mức đóng góp công suất bơm ép bắt buộc.

Các công ty có sản lượng dưới 610.000 tấn dầu quy đổi hoặc chiếm dưới 5% tổng sản lượng của EU được miễn trừ. Tổng cộng có 44 nhà sản xuất dầu khí lớn thuộc diện áp dụng quy định này.

ExxonMobil cáo buộc EU đã vi phạm các điều khoản của ECT liên quan đến đối xử công bằng và thỏa đáng, không phân biệt đối xử và bảo hộ đầu tư chống lại hành vi tước đoạt tài sản.

Các công ty này tuyên bố sẽ yêu cầu áp dụng các biện pháp khẩn cấp tạm thời để đình chỉ nghĩa vụ bơm ép CO² xuống lòng đất đối với các chi nhánh bị ảnh hưởng.

Vụ kiện đặt ra câu hỏi về giới hạn quyền lực của EU trong việc buộc các nhà sản xuất nhiên liệu hóa thạch truyền thống phải chịu trách nhiệm tài chính cho cơ sở hạ tầng phục vụ chuyển dịch năng lượng.

Brussels xem mục tiêu 50 triệu tấn là đòn bẩy thúc đẩy công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon (CCS) — giải pháp được coi là thiết yếu để cắt giảm phát thải trong các ngành công nghiệp khó giảm thải, dù bị Viện Kinh tế Năng lượng và Phân tích Tài chính (IEEFA) chỉ trích là công nghệ "đắt đỏ" và "chưa được kiểm chứng".

Quy định của EU đặt trách nhiệm trực tiếp lên vai các nhà sản xuất dầu khí thay vì phó mặc việc phát triển năng lực lưu trữ carbon cho ngân sách công hoặc các khoản đầu tư tự nguyện của khu vực tư nhân.

Do đó, tranh chấp này có thể tạo ra hệ lụy vượt ra ngoài phạm vi các khoản đầu tư riêng lẻ của ExxonMobil, đặc biệt nếu các công ty này thắng kiện trong việc bác bỏ cơ sở pháp lý hoặc cơ chế thực thi nghĩa vụ đóng góp.

Brussels hiện vẫn đang phân tích thông báo khởi kiện và chuẩn bị phương án phản hồi. Chi tiết về khoản bồi thường mà ExxonMobil yêu cầu hoặc rủi ro tài chính đối với EU không được tiết lộ. Ủy ban Châu Âu từ chối bình luận với Euronews về các vụ kiện đang diễn ra.

Ủy ban Châu Âu ca ngợi dự án thu giữ carbon mới

Vụ kiện nổ ra giữa lúc Ủy ban tiếp tục thúc đẩy thu giữ và lưu trữ carbon như một trụ cột trong chiến lược khí hậu của Châu Âu.

Hồi tháng 9, Ủy viên Hành động Khí hậu Wopke Hoekstra đã ca ngợi lễ khánh thành cơ sở thu giữ carbon lớn nhất Châu Âu tại Hà Lan. Nhà máy Yara mới ở Sluiskil được thiết kế để thu giữ 800.000 tấn CO² mỗi năm, cắt giảm 25% lượng phát thải của cơ sở này. Lượng carbon thu giữ sẽ được hóa lỏng, đưa lên tàu biển và chôn sâu dưới đáy biển tại Na Uy thông qua dự án Northern Lights.

Ủy viên Hoekstra thừa nhận thu giữ và lưu trữ carbon "không phải là viên đạn bạc giải quyết mọi vấn đề của khủng hoảng khí hậu" nhưng lập luận rằng đây có thể là một phần sống còn trong tổ hợp giải pháp, đặc biệt cho các ngành thâm dụng năng lượng như thép, xi măng và nhôm. "Chúng ta đơn giản là không thể bỏ qua bất kỳ mảng giải pháp nào. Đây là giải pháp khí hậu thực tế giúp cắt giảm phát thải mà vẫn giữ vững nền tảng công nghiệp," vị Ủy viên người Hà Lan phát biểu tại nhà máy Yara ngày 7/9.

Phát biểu tại Sluiskil, Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Støre nhớ lại rằng chỉ vài năm trước, việc chôn lấp carbon dưới lòng đất bị giới hoài nghi coi là điều bất khả thi. "Giờ đây nó đã thành hiện thực. Dự án chứng minh công nghệ thu giữ và lưu trữ carbon hoạt động hiệu quả và có thể triển khai xuyên biên giới. Chuyên môn và hạ tầng của Na Uy đang được sử dụng để giảm phát thải khí nhà kính vượt ra ngoài biên giới nước này và đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển dịch xanh của Châu Âu," ông Støre nói.

Các mô hình dự báo ước tính EU sẽ cần khoảng 250 triệu tấn công suất lưu trữ hàng năm để đạt mục tiêu khí hậu năm 2040 là cắt giảm 90% phát thải ròng. Hầu hết các dự án trọng điểm — như Porthos và Aramis (Hà Lan), Greensand và Bifrost (Đan Mạch) — đều tập trung quanh khu vực Biển Bắc.

Những rào cản lớn vẫn còn phía trước

Ông Bergur Rasmussen, cựu nghị sĩ Nghị viện Châu Âu người Đan Mạch và hiện đứng đầu nhóm vận động CCS Europe, mô tả mục tiêu 50 triệu tấn vào năm 2030 của EU là "tham vọng" và "chắc chắn không có gì đảm bảo".

"Dữ liệu của chính Ủy ban cho thấy EU hiện chỉ có 3,54 triệu tấn công suất bơm ép $CO_2$ đang vận hành, trong khi công suất dự kiến chỉ đạt 27,1 triệu tấn; rõ ràng có một khoảng cách rất lớn cần lấp đầy trong 4 năm còn lại của thập kỷ," ông Rasmussen nói với Euronews.

Ông lưu ý rào cản lớn nhất đối với CCS tại EU là liệu công nghệ này có thể mở rộng quy mô đồng bộ với nhu cầu công nghiệp để mang lại giải pháp bền vững khả thi hay không — chính là nội dung mà Ủy ban dự kiến đề xuất, song hiện chưa rõ vụ kiện của Exxon có liên quan đến sự trì hoãn này hay không và tính khả thi của kế hoạch ra sao.

Tổ chức môi trường Bellona cảnh báo vụ kiện có thể làm suy yếu nỗ lực của Brussels trong việc thiết lập một thị trường thu giữ và lưu trữ carbon khả thi. Tổ chức này cho rằng vụ việc phơi bày cách thức các điều khoản bảo hộ đầu tư trong ECT bị các tập đoàn nhiên liệu hóa thạch lợi dụng để thách thức luật pháp về khí hậu.

Ông William Druet, cố vấn chính sách tại Bellona Europa, nhận định quy định bắt buộc bơm ép CO² đối với các nhà sản xuất nhiên liệu hóa thạch đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy dòng vốn đầu tư. "Đạt được các mục tiêu trung hòa khí hậu của EU đồng nghĩa với việc đẩy nhanh đầu tư vào cơ sở hạ tầng — thứ cuối cùng sẽ làm nền tảng cho nền kinh tế sạch và tạo ra cơ hội thương mại dài hạn cho chính các công ty phát triển và vận hành nó," ông Druet nói. "Trọng tài đầu tư không nên trở thành công cụ để các doanh nghiệp đòi bồi thường khi bị yêu cầu đẩy nhanh các khoản đầu tư mà về sau sẽ trở thành một phần trong chính mô hình kinh doanh của họ."

ExxonMobil không phản hồi yêu cầu bình luận từ Euronews.

 

Nguồn tin: Xangdau.net

ĐỌC THÊM