Iran đang xây dựng dự toán ngân sách năm tới trên giả định doanh thu từ dầu mỏ có thể rơi về mức 0, sau khi quan chức ngân sách cấp cao Mohammad Ghasemi hôm thứ Hai yêu cầu chính phủ chuẩn bị cho kịch bản này, trong bối cảnh đất nước dường như chỉ còn cách viễn cảnh đó vài tuần.
Theo Bộ Tài chính Mỹ, Iran đã không thể bốc xếp bất kỳ lô dầu thô nào kể từ ngày 25/8, và lượng dầu nước này lưu trữ nổi trên biển bên ngoài vòng phong tỏa của Mỹ đã giảm từ 88,8 triệu thùng vào giữa tháng 7 xuống còn 0 vào giữa tháng 10. Các khách mua Trung Quốc thường thanh toán từ 1 đến 2 tháng sau khi nhận hàng, do đó Kpler dự báo dòng tiền thu về có thể chấm dứt hoàn toàn vào khoảng giữa tháng 12. Dầu mỏ đóng góp trực tiếp khoảng 30% ngân sách chính phủ, theo ông Gregory Brew từ Eurasia Group và ông Miad Maleki từ Quỹ Bảo vệ các Nền dân chủ (FDD); ông Maleki ước tính tỷ trọng này lên tới 50%–60% tổng nguồn thu của chính quyền nếu tính cả các khoản thu gián tiếp.
Theo ông Bilal Saab thuộc viện nghiên cứu Chatham House: "Giới lãnh đạo Iran đang đặt cược rằng nếu họ trụ vững đủ lâu, những quốc gia chịu thiệt hại nặng nề nhất từ cuộc khủng hoảng kinh tế này — gồm Ả Rập Xê Út, UAE, Qatar và Kuwait — sẽ gia tăng sức ép buộc Washington tìm lối thoát."
Tuy nhiên, ông Trump hiện vẫn kiên định duy trì lệnh phong tỏa mà không tiến hành các đợt không kích mới, và ông cho rằng các quốc gia vùng Vịnh cũng mong muốn điều tương tự. "Qatar, Ả Rập Xê Út, UAE, Bahrain, Kuwait và các nước khác đều muốn giữ nguyên hiện trạng," ông nói hôm thứ Hai. Sau đó, vào thứ Năm, ông tuyên bố "chúng tôi không cần thỏa thuận với Iran" và rút Phó Tổng thống JD Vance khỏi tiến trình đàm phán, đóng lại kênh liên lạc trực tiếp mà ông Vance từng mở qua bức thư gửi ông Mohsen Rezaei, Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran. Ông Rezaei từng hoan nghênh giọng điệu bức thư, nhưng sau đó kiên quyết đòi Washington phải chấp nhận các điều kiện của Iran trước và tuyên bố không một gram uranium làm giàu nào sẽ rời khỏi lãnh thổ Iran.
Ông Mohammad Tabibian, cựu Phó Giám đốc Tổ chức Kế hoạch và Ngân sách dưới thời Tổng thống Ali Akbar Hashemi Rafsanjani, chia sẻ với tờ Shargh hôm thứ Hai rằng sự chịu đựng là thước đo sai lầm của thành công. "Thích nghi với các lệnh trừng phạt không có nghĩa là loại bỏ được tác hại của chúng," ông nói. "Một xã hội do đó có thể nghèo đi một cách từ từ mà không cần trải qua sự đình trệ đột ngột của toàn bộ hoạt động kinh tế."
Vì vậy, lối thoát vẫn chưa ló dạng, và Kpler ước tính sản lượng dầu của Iran đã giảm xuống dưới 2 triệu thùng/ngày trong những tháng trước cuối tháng 10, so với mức 3,59 triệu thùng/ngày hồi tháng 2 — thời điểm chiến tranh bùng phát. Báo cáo mới nhất của OPEC ghi nhận sản lượng của Iran chỉ còn gần bằng một nửa mức trước chiến sự. Lệnh phong tỏa hải quân do Mỹ áp đặt từ ngày 13/4 đã làm cạn kiệt lượng dầu Iran trữ trên biển. Lượng dầu thô và condensate giữ bên ngoài vùng phong tỏa giảm từ 88,8 triệu thùng ngày 14/7 xuống 0 vào giữa tháng 10, trong khi 43 triệu thùng khác vẫn đang mắc kẹt bên trong vùng phong tỏa.
Ông Maleki nhận định Iran sẽ rơi vào tình trạng thiếu hụt tiền mặt vào tháng 12 nhưng sẽ không sụp đổ. "Mốc thời gian tháng 12 mang tính chất gián đoạn dòng tiền hơn là trạng thái sụp đổ thực sự," ông nói với *Fox News Digital* hồi cuối tháng 10. Ông cho biết trên đài *Iran International* rằng rắc rối nghiêm trọng sẽ bắt đầu "khi họ không còn khả năng chi trả chi phí mua và vận chuyển hàng hóa mà hiện nay họ đang phải nhập khẩu qua đường bộ".
Ông Esfandyar Batmanghelidj, nhà sáng lập kiêm CEO của Quỹ Bourse & Bazaar, gọi đây là một cuộc suy thoái. "Kinh tế Iran không đứng bên bờ vực sụp đổ, mà đơn giản là đang trải qua một cuộc suy thoái sâu do cú sốc bên ngoài gây ra," ông viết trên mạng xã hội X ngày 10/11, dẫn kết quả nghiên cứu của quỹ cho thấy mức sụt giảm sản lượng phi dầu mỏ sau 6 tháng chiến tranh chỉ bằng khoảng 1/7 mức suy giảm của Ukraine sau cuộc tấn công của Nga.
Trung tâm Thống kê Iran ghi nhận tổng sản phẩm quốc nội (GDP) giảm 10,1% so với cùng kỳ năm trước trong quý kết thúc ngày 20/6, trong đó sản lượng phi dầu mỏ giảm 4,6%, tờ *The National* đưa tin. Ông Batmanghelidj cũng coi các nước láng giềng của Tehran là phao cứu sinh tiềm năng, viết một ngày sau đó rằng các quốc gia khu vực "không thể chịu đựng thêm bất ổn" có thể sẽ "âm thầm hỗ trợ nền kinh tế Iran, bao gồm cả việc phá vỡ vòng phong tỏa".
Kế hoạch năm tới của Tehran cam kết tiếp tục chi trả lương và lương hưu mà không in thêm tiền, nhưng lại đưa ra rất ít giải pháp bù đắp nguồn thu dầu mỏ vốn tài trợ cho phần lớn các khoản chi này. Ông Ghasemi đặt lương, lương hưu và trả nợ lên ưu tiên hàng đầu trong kế hoạch chi tiêu 3 tầng và loại trừ phương án vay trực tiếp từ Ngân hàng Trung ương. Chính phủ cũng dự kiến mở rộng hệ thống phiếu điện tử Kalabarg tới khoảng 45 triệu người dân Iran thu nhập thấp, đồng thời trông cậy vào chứng chỉ tiền gửi dầu mỏ, thuế hải quan và siết chặt thu thuế để tạo nguồn thu.
Ngân sách năm tới báo hiệu một cuộc đối đầu giữa một chính phủ buộc phải thắt lưng buộc bụng và một quốc hội có truyền thống nới rộng chi tiêu. Năm ngoái, chính phủ đề xuất ngân sách chỉ tăng 2% so với năm trước, nhưng các nghị sĩ đã nâng mức tăng lên khoảng 30%. Chính phủ sẽ trình dự thảo ngân sách năm tới lên quốc hội trong khoảng thời gian từ ngày 22/11 đến 21/12. "Sẽ có một cuộc siết chặt tài khóa và áp lực lớn xoay quanh việc công bố ngân sách mới," ông Brew nói với Fox News Digital. "Bất ổn kinh tế, thậm chí là hỗn loạn kinh tế có thể xảy ra khi chính phủ triển khai các biện pháp cắt giảm chi tiêu."
Nhà kinh tế Albert Baghzian tại Tehran cho rằng chính phủ nên thẳng thắn thừa nhận thâm hụt ngay từ đầu. "Một khoản thâm hụt có thể dự báo trước nên được ghi thẳng vào ngân sách ngay từ đầu," ông nói với Khabaronline hôm thứ Ba. "Khi nguồn thu của chính phủ không đạt kỳ vọng, họ có thể buộc phải quay sang vay Ngân hàng Trung ương hoặc dùng các biện pháp rốt cuộc sẽ làm phình cơ sở tiền tệ và đẩy cao lạm phát."
Iran chưa điều chỉnh mức lương tối thiểu kể từ lần ấn định hồi tháng 3, trong khi giá lương thực cơ bản đã tăng hơn gấp đôi. Nghị sĩ Tehran Hossein Samsami nói với Khabaronline rằng kể từ tháng 12 năm ngoái, giá trứng đã tăng 149%, gạo nhập khẩu tăng 115%, sữa tăng 113% và thịt đỏ tăng 104%; Trung tâm Thống kê ghi nhận lạm phát so với cùng kỳ năm trước ở mức 88,7% trong tháng kết thúc ngày 22/10. Bộ trưởng Lao động từng hứa rà soát mức lương tối thiểu vào tháng 9, nhưng một thành viên ủy ban tiền lương nói với hãng tin Mehr tuần này rằng chưa có lịch rà soát nào được ấn định.
Nhà kinh tế Isaac Saidian tại Tehran chia sẻ với Al Jazeera rằng chính phủ có thể trụ vững lâu hơn người dân. "Mối nguy hiểm thực sự là chính phủ có thể duy trì sự tồn tại trên giấy tờ bằng cách đẩy gánh nặng chi phí sang người dân, khiến xã hội nghèo đi, bào mòn tầng lớp trung lưu, gia tăng đói nghèo và làm suy yếu năng lực sản xuất của đất nước," ông nói.
Ông Samsami đổ lỗi cho sự mất giá của đồng rial. Tỷ giá đồng USD trên thị trường tự do Iran đã tăng gấp đôi trong cùng kỳ, từ khoảng 130.000 toman lên 260.000 toman (1 toman bằng 10 rial). Chính phủ cũng cung cấp cho các nhà nhập khẩu tỷ giá chính thức ưu đãi ở mức khoảng 189.000 toman. Ngày 21/10, Bộ Thương mại yêu cầu Ngân hàng Trung ương giới hạn tỷ giá ưu đãi này chỉ áp dụng cho 66 nhóm hàng hóa, khiến các nhà nhập khẩu mọi mặt hàng còn lại phải mua ngoại tệ theo giá thị trường tự do ở mức 260.000 đến 270.000 toman. "Rất tự nhiên là chỉ trong một hoặc hai tháng nữa, mức lạm phát hiện tại sẽ cộng thêm 50%," ông Samsami cảnh báo.
Ông Hossein Raghfar, nhà kinh tế tại Đại học Alzahra ở Tehran, cho rằng chính phủ đã tính toán trước kịch bản đồng rial mất giá. Ông tiết lộ với Khabaronline vào ngày 1/11 rằng năm ngoái các quan chức tại văn phòng ngân sách từng thảo luận về việc để đồng USD chạm mốc 270.000 toman nếu tình hình không cải thiện. Ngân hàng Trung ương đã cố gắng hãm đà rơi của đồng rial vào ngày 3/10 bằng cách cho phép mỗi công dân Iran có thẻ căn cước được mua 10.000 USD, nhưng chỉ vài tuần sau đồng USD vẫn chạm mốc 273.000 toman. Ông Raghfar quy trách nhiệm cho chính sách nội địa gây ra 80% đến 85% lạm phát của Iran, còn chiến tranh chỉ chiếm 10% đến 15%.
Giới bình luận vùng Vịnh đang chia rẽ về việc liệu lệnh phong tỏa có xứng đáng với cái giá mà chính nền kinh tế của họ phải trả hay không. Cựu Bộ trưởng Thông tin Kuwait Saad bin Tefla Al-Ajmi ủng hộ việc duy trì sức ép hải quân và kinh tế. "Các quốc gia vùng Vịnh thực sự đang phải trả giá trong kịch bản này. Thương mại của họ bị gián đoạn, căng thẳng bao trùm không phận và các dự án bị đình trệ," ông viết trong một bài báo gửi tới Iran International. Trong khi đó, ông Ghaith al-Omari, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Washington, nhận định trên Iran International rằng các chính phủ vùng Vịnh "muốn thấy chính quyền Tehran suy yếu, nhưng họ không tin rằng lệnh phong tỏa phục vụ lợi ích của chính họ".
Ông Tabibian bác bỏ canh bạc của Tehran rằng họ có thể cầm cự lâu hơn Washington. Ông nói với tờ *Shargh* rằng Mỹ có vị thế tốt hơn nhiều để hấp thụ các cú sốc kinh tế, và việc trông cậy vào sự gián đoạn tại Hormuz hay giá năng lượng tăng cao để bẻ gãy ý chí của Washington là không đáng tin cậy. "Tại sao chúng ta lại coi nỗi thống khổ của chính người dân mình là một thành công, chỉ với hy vọng rằng phía bên kia sẽ đau khổ nhiều hơn?" ông đặt câu hỏi.
Nguồn tin: Xangdau.net






















