Bốn năm sau khi Nga phát động nỗ lực toàn lực nhằm khuất phục Ukraine, chính phủ Mỹ và các đồng minh phương Tây khác đã tung ra một loạt lệnh trừng phạt tài chính nhằm trừng phạt “túi tiền” của Điện Kremlin vì cuộc tấn công này.
Ngân hàng Trung ương Nga là cái tên nổi bật.
Cùng với đó là một quỹ tài sản có chủ quyền trị giá hàng tỷ USD mà Điện Kremlin gọi là Quỹ Đầu tư Trực tiếp Nga, hay RDIF.
Bộ Tài chính Mỹ gọi đây là “một quỹ đen cho Tổng thống Vladimir Putin [và] là biểu tượng cho nạn tham nhũng quyền lực rộng lớn hơn của Nga.”
Sau nhiều tháng ngưng trệ, các nhà đàm phán Mỹ đã đẩy mạnh các nỗ lực nhằm tìm kiếm một giải pháp thương lượng để chấm dứt cuộc chiến của Nga tại Ukraine -- cũng như bình thường hóa mối quan hệ lạnh nhạt giữa Washington và Moscow.
Các đề xuất hòa bình có nhiều điểm khác nhau. Nhiều đề xuất nghiêng hẳn về phía Nga, điều này đã được phản ánh qua những phát biểu của ông Putin trước các nhà lãnh đạo châu Âu hồi đầu tuần này.
Các đề xuất này cũng bao gồm việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với RDIF, mà Giám đốc điều hành là Kirill Dmitriev, người đóng vai trò là nhân vật trọng trách của Điện Kremlin trong các cuộc đàm phán với phía Mỹ.
“Cuộc trò chuyện này đang diễn ra,” cố vấn chính sách đối ngoại của Điện Kremlin Yury Ushakov nói với các phóng viên Nga. “Nó đã diễn ra được một thời gian, mặc dù tôi không biết kết quả sẽ như thế nào.”
“Dmitriev đang tích cực tiếp cận, cụ thể là như vậy, và do đó vấn đề đã xuất hiện và đang được thảo luận,” ông Ushakov cho biết vào ngày 28 tháng 10, xác nhận một báo cáo của tờ New York Times một ngày trước đó.
Các chuyên gia trừng phạt của Mỹ tỏ ra thận trọng.
“Kể từ khi thành lập vào đầu những năm 2010, RDIF đã đóng vai trò là phương tiện để rót vốn đầu tư vào các công ty và lĩnh vực có tầm quan trọng chiến lược đối với ông Putin,” Peter Harell, người từng giữ chức giám đốc cấp cao tại Hội đồng An ninh Quốc gia Nhà Trắng từ năm 2021 đến 2022, cho biết.
“Tất cả chúng ta nên nhìn nhận rõ ràng về ý nghĩa của việc dỡ bỏ lệnh trừng phạt đối với RDIF: điều đó có nghĩa là ưu tiên đầu tư của Mỹ vào các dự án liên kết với Điện Kremlin hơn là hỗ trợ Ukraine,” ông nói.
Rốt cuộc RDIF là gì?
Quỹ này được thành lập vào năm 2011 trong giai đoạn lâm thời khi người được ông Putin bảo trợ, ông Dmitry Medvedev, giữ chức tổng thống, và ông Putin giữ chức thủ tướng.
Nó ra đời vào thời điểm kho bạc Nga tràn ngập doanh thu từ giá dầu toàn cầu ở mức cao và các nhà hoạch định tài chính đang chuyển hướng đưa đất nước bước lên một nền tảng tài chính vững chắc như bàn thạch.
Hồi đó, Nga có một quỹ tài sản có chủ quyền truyền thống sau đó được tách thành hai: Quỹ Bình ổn và Quỹ Dự trữ.
Cả hai quỹ này ít nhiều đều giúp ngăn chặn doanh thu dầu mỏ dư thừa làm mất ổn định nền kinh tế, cũng như giúp lấp đầy các khoảng trống trong ngân sách; trên hết là hệ thống hưu trí.
Tóm lại, không có gì gây tranh cãi hay mang tính chính trị sâu sắc.
Tuy nhiên, RDIF lại là một thực thể hơi khác biệt: nhằm mục đích thực hiện các khoản đầu tư có mục tiêu vào các công ty Nga: xây dựng, viễn thông, tài chính, y tế và sữa, v.v. Quỹ này cho biết tính đến nay họ đã thực hiện các khoản đầu tư trị giá 2,3 nghìn tỷ rúp (29 tỷ USD) kể từ khi thành lập — với khoảng 80% số tiền đó đến từ “các quỹ đối tác.”
Các chuyên gia cho biết chiến lược quản lý của quỹ này giống với một quỹ đầu tư tư nhân hơn.
Trong số các nhà đầu tư nổi tiếng nhất, được công khai đã mua lại cổ phần hoặc hợp tác với RDIF: Quỹ Đầu tư Công (Public Investment Fund) thuộc chính phủ Saudi Arabia.
RDIF đã thu hút sự giám sát từ các cơ quan quản lý của Mỹ vào năm 2015 -- khoảng một năm sau khi Nga sáp nhập bán đảo Crimea của Ukraine một cách trái phép. Vào thời điểm đó, quỹ này có liên quan đến ngân hàng đầu tư nhà nước VEB. Chính quyền của Tổng thống Barack Obama đã cấm các cá nhân và doanh nghiệp Mỹ cho RDIF vay vốn hoặc mua cổ phần trong quỹ này.
Sau đó, nhà chức trách Nga đã tách quỹ này khỏi VEB, biến nó thành một thực thể độc lập.
Iikka Korhonen, trưởng nhóm nghiên cứu tại Viện Kinh tế Mới nổi thuộc Ngân hàng Phần Lan, cho biết quy mô của quỹ này khá nhỏ so với các cơ chế tương tự khác.
“Quy mô của quỹ này rất nhỏ bé -- trên bình diện vĩ mô -- và họ tuyên bố rằng họ đã giúp thu hút rất nhiều khoản đầu tư vào Nga. Nhưng tôi không biết liệu họ có thực sự làm được gì trong một thời gian dài hay không,” ông nói với RFE/RL.
Sputnik: Vắc-xin (Không phải vệ tinh)
Khoản đầu tư nổi tiếng nhất của quỹ này diễn ra vào năm 2020, giữa lúc dịch bệnh COVID-19 bùng phát.
Vào thời điểm đó, các chính phủ và công ty tư nhân trên khắp thế giới đang chạy đua để tạo ra một loại vắc-xin khả thi chống lại virus corona.
Tại Nga, Điện Kremlin ưu tiên phát triển vắc-xin của riêng mình, được đặt tên là Sputnik V, lấy cảm hứng từ vệ tinh nhân tạo đầu tiên trên thế giới.
Bên cạnh việc định hướng dòng tiền cho công tác nghiên cứu trong nước, quỹ này cũng tích cực quảng bá Sputnik V, ca ngợi — và đôi khi phóng đại — những lợi ích của nó, đồng thời chỉ trích các loại vắc-xin phương Tây và thổi phồng các kết quả nghiên cứu khoa học mang tính tiêu cực.
Quỹ này cũng đóng vai trò trong việc vận chuyển 45 máy thở do Nga sản xuất được gửi sang Mỹ như một cử chỉ nhân đạo -- nhưng chưa bao giờ được sử dụng vì những lý do chưa rõ ràng.
Các báo cáo vào thời điểm đó cho biết giới chức Mỹ lo ngại vì RDIF cho biết họ đã trả tiền cho một nửa lô hàng, điều mà Bộ Ngoại giao Mỹ đã bác bỏ. Cũng được viện dẫn là thực tế là các mẫu máy thở tương tự đã phát nổ và bốc cháy trong các bệnh viện của Nga.
Cuối cùng, vắc-xin Sputnik V đã được triển khai rộng rãi khắp nước Nga, mặc dù nhiều người Nga tỏ ra vô cùng hoài nghi, đặc biệt là đối với Sputnik V, cũng như đối với các loại vắc-xin virus corona nói chung.
Tuy nhiên, bên ngoài nước Nga, loại vắc-xin này ít tạo được sức hút hơn, do bị lu mờ bởi sự quan tâm lớn hơn dành cho các loại vắc-xin của phương Tây.
Kirill Dmitriev là ai?
Sinh ra tại Kyiv và từng theo học tại Stanford rồi Harvard, Dmitriev, 51 tuổi, từng có thời gian ngắn làm việc tại Phố Wall, tại ngân hàng đầu tư Goldman Sachs, và cả hãng tư vấn khổng lồ McKinsey and Company.
RDIF đã không lập tức phản hồi email yêu cầu bình luận từ RFE/RL.
Vợ ông, Natalia Popova, được biết đến rộng rãi là một người bạn thân của Katerina Tikhonova, con gái út trong hai người con gái của ông Putin. Dmitriev nằm trong hội đồng quản trị của một quỹ đổi mới sáng tạo có tên Innopraktia do cô Tikhonova đứng đầu.
Ông được bổ nhiệm làm giám đốc điều hành đầu tiên của RDIF khi quỹ này được thành lập. Trong một cuộc phỏng vấn với tờ báo kinh doanh Vedomosti, được xuất bản vào năm 2012, ông đã mô tả triết lý đầu tư của mình.
“Chúng tôi không muốn vội vàng. Chúng tôi rất có trách nhiệm với số tiền của mình và áp dụng cách tiếp cận thận trọng đối với các quyết định đầu tư. Chúng tôi không muốn đầu tư rồi để sau đó thấy làn sóng khủng hoảng thứ hai giáng xuống và tất cả các tài sản, bao gồm cả tài sản của chúng tôi, sụt giảm giá trị,” Dmitriev được trích lời nói.
Trong giai đoạn cận kề cuộc bầu cử tổng thống Mỹ năm 2016, cuộc bầu cử cuối cùng đã mang lại chiến thắng cho Donald Trump, Dmitriev là một trong số các quan chức Nga đã tiến hành các cuộc gặp ngầm qua các kênh ngoại giao sau hậu trường với những người thân cận trong chính quyền Trump.
Dmitriev đã gặp Erik Prince, nhà sáng lập công ty quân sự tư nhân Blackwater đồng thời là nhà tài trợ cho chiến dịch tranh cử của ông Trump, tại Seychelles chỉ vài tuần trước khi ông Trump nhậm chức -- một cuộc họp đã được ghi lại bởi Công tố viên đặc biệt Robert Mueller, người đã điều tra mối quan hệ giữa chính quyền Trump với các quan chức Nga.
Sau khi ông Trump trở lại Nhà Trắng vào năm 2025, Dmitriev đã được ông Putin lựa chọn làm đặc phái viên kinh tế của Điện Kremlin. Tuy nhiên, ông cũng vun đắp mối quan hệ thân thiết với đặc phái viên hàng đầu của Nhà Trắng, nhà phát triển bất động sản Steve Witkoff.
Kể từ đó, Dmitriev đã đảm nhận vai trò chủ chốt trong các cuộc đàm phán nhằm tái thiết quan hệ kinh doanh với các công ty Mỹ -- và cũng nhằm chấm dứt cuộc chiến tại Ukraine. Ông đã gặp gỡ nhiều lần trong 16 tháng qua với ông Witkoff và con rể của ông Trump là Jared Kushner tại Moscow — bao gồm cả hồi đầu tháng này nhân sự kiện phóng thích một giáo viên nghỉ hưu người Mỹ, Stephen Hubbard, khỏi một nhà tù của Nga.
RDIF và Dmitriev cũng đóng vai trò then chốt trong một thỏa thuận, vừa được chính quyền Trump công bố, cho phép nhập khẩu nhiên liệu dầu diesel của Nga vào Hoa Kỳ.
Thỏa thuận đó đã vấp phải những lời chỉ trích gay gắt từ các nhà lập pháp Đảng Dân chủ -- và thậm chí cả một số thành viên Đảng Cộng hòa -- tại Washington, những người cho rằng thỏa thuận này vi phạm tinh thần của đạo luật trừng phạt mới được thông báo, và một số người đã đe dọa về khả năng chịu trách nhiệm hình sự đối với bất kỳ công ty Mỹ nào nhập khẩu dầu diesel của Nga.
“Tôi nghĩ việc dỡ bỏ các lệnh trừng phạt mà Nga không phải nhượng bộ bất cứ điều gì là một ví dụ về việc hoạch định chính sách thực sự mang lại sự bối rối,” ông Korhonen nói.
Phát biểu tại một hội nghị năng lượng ở Moscow vào ngày 16 tháng 10, Dmitriev đã chỉ trích đạo luật trừng phạt của Mỹ là “sai lầm,” đồng thời ca ngợi các thỏa thuận kinh doanh khác mà ông cho là đang được tiến hành giữa Moscow và Washington.
“Đương nhiên, tiến độ là khá khó khăn; có sự kháng cự, trên thực tế, là sự kháng cự lan rộng từ nhiều phía khác nhau. Tuy nhiên, như ví dụ liên quan đến dầu diesel cho thấy, tôi tin rằng chúng ta sẽ sớm công bố một số sáng kiến quan trọng khác,” ông nói. “Trên thực tế, tảng băng đã bắt đầu tan.”
Nguồn tin: Xangdau.net
