Cuộc chiến tại Iran cùng sự gián đoạn nguồn cung LNG từ Trung Đông đã làm đảo lộn các dự báo ngắn hạn về nhu cầu khí tự nhiên cũng như chi phí nhập khẩu.

Từ đầu năm đến nay, các nền kinh tế tại Châu Âu và Châu Á đã buộc phải phụ thuộc nhiều hơn vào năng lượng tái tạo và than đá trong cơ cấu phát điện nhằm bù đắp cho lượng khí đốt sụt giảm do giá mua quá đắt đỏ. Khủng hoảng năm nay một lần nữa buộc chính phủ các nước phải tái định hình chính sách năng lượng, trong đó an ninh năng lượng tiếp tục được đặt lên vị trí ưu tiên hàng đầu, tương tự thời điểm khủng hoảng năng lượng giai đoạn 2022–2023.

Sau đà sụt giảm của nhu cầu khí đốt toàn cầu năm nay dưới tác động của mặt bằng giá chạm đỉnh 4 năm, vấn đề đặt ra cho các bên tham gia thị trường là: Xu hướng nhu cầu sẽ đi về đâu sau khi khủng hoảng kết thúc? Liệu cuộc khủng hoảng khí đốt thứ hai trong vòng 4 năm qua có làm suy chuyển vĩnh viễn kỳ vọng tăng trưởng nhu cầu khí đốt trong dài hạn?

Thực tế, khí tự nhiên hiện vẫn chưa thể thay thế trong nhiều quy trình sản xuất công nghiệp. Hệ thống phát điện tại các nền kinh tế lớn vốn phụ thuộc vào khí đốt cũng chưa thể đảm bảo tính ổn định nếu thiếu đi nguồn nhiên liệu này. Dù vậy, trong năm nay cũng như 4 năm qua, tỷ trọng của khí đốt trong cơ cấu nguồn điện tại các thị trường trọng điểm ở Châu Âu và Châu Á đã liên tục suy giảm.

Theo dữ liệu từ tổ chức nghiên cứu Ember do nhà phân tích Gavin Maguire của Reuters dẫn lại, Vương quốc Anh, Hà Lan, Thổ Nhĩ Kỳ cùng các nền kinh tế lớn tại Châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc đều ghi nhận sản lượng điện khí sụt giảm.

Tỷ trọng điện khí sụt giảm tại Châu Âu và Châu Á

Đợt tăng giá khí tự nhiên lần này đã đẩy nhanh tiến trình phủ sóng năng lượng tái tạo tại Châu Âu — xu hướng vốn đã bùng nổ từ đầu thập kỷ khi Nga phát động chiến dịch tại Ukraine năm 2022 và cắt giảm nguồn khí đốt qua đường ống sang Châu Âu. Tỷ trọng năng lượng tái tạo tăng vọt tại EU và Anh trong những năm gần đây đã dần đẩy khí đốt lùi về vai trò nguồn nhiên liệu chạy phủ đỉnh/dự phòng tải đảm bảo tính ổn định, thay vì là nguồn đáp ứng chính cho tăng trưởng phụ tải điện.

Trên phạm vi toàn cầu, Ember nhận định trong một báo cáo đầu năm nay: "Khí đốt đang mất dần tỷ trọng trong cơ cấu nguồn điện toàn cầu khi năng lượng tái tạo ngày càng đáp ứng tốt đà tăng của phụ tải." Phân tích chỉ ra rằng tỷ trọng của điện khí trong cơ cấu phát điện toàn cầu đã giảm năm thứ 5 liên tiếp vào năm 2025, mặc dù tổng sản lượng điện khí tuyệt đối có tăng nhẹ. Sự tăng trưởng mạnh mẽ của nguồn năng lượng sạch (dẫn đầu là điện mặt trời và điện gió) đã đáp ứng khoảng 68% mức tăng trưởng nhu cầu điện toàn cầu trong 5 năm tính đến năm 2025, làm giảm nhu cầu mở rộng nguồn điện khí.

Cũng theo Ember, 61 trên tổng số 124 nền kinh tế có phát điện bằng khí tự nhiên đã qua đỉnh sản lượng điện khí. Tuy nhiên, nhóm quốc gia này chỉ chiếm khoảng 1/5 tổng sản lượng điện khí toàn cầu năm 2025. Điều này đồng nghĩa với việc các nền kinh tế tiêu thụ điện khí lớn nhất (dù chiếm số lượng ít hơn) vẫn chưa chạm đỉnh phát điện khí. Các nền kinh tế mới nổi lớn nhất như Trung Quốc, Ấn Độ và Brazil về cơ bản đã đáp ứng được sự bùng nổ phụ tải điện mà không cần phụ thuộc quá nhiều vào khí đốt.

Tỷ trọng khí đốt tại Trung Quốc chỉ duy trì ở mức gần 3% trong cơ cấu nguồn điện năm 2025 bất chấp nhu cầu điện tăng nhanh; trong khi tại Ấn Độ và Brazil, điện khí chủ yếu đóng vai trò điều hòa/cân bằng hệ thống điện.

Bà Malgorzata Wiatros-Motyka, Chuyên gia Phân tích Điện cấp cao tại Ember, nhận định: "Tính kinh tế và an ninh năng lượng trong ngành điện đang tiến cùng về một hướng. Khi năng lượng tái tạo giúp hạ chi phí và giảm rủi ro trước các cú sốc giá nhiên liệu cũng như biến động địa chính trị, khí tự nhiên đang mất dần những lợi thế từng biến nó trở thành lựa chọn mặc định cho tăng trưởng hệ thống điện."

Các đơn vị xuất khẩu vẫn lạc quan về nhu cầu khí đốt dài hạn

Nếu khí tự nhiên chỉ phục vụ riêng cho mảng phát điện, triển vọng dành cho các nhà sản xuất và xuất khẩu sẽ trở nên u ám. Tuy nhiên, khí tự nhiên còn là nguyên liệu đầu vào (feedstock) thiết yếu trong các ngành sản xuất công nghiệp như xi măng, thép; là nguyên liệu hóa chất sản xuất phân bón; hoặc là mắt xích đầu tiên trong chuỗi cung ứng sản xuất nhựa, sơn, sợi tổng hợp và dược phẩm.

Thêm vào đó là bước ngoặt lớn nhất trong dự báo nhu cầu năng lượng và phụ tải điện những năm gần đây: Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI). Các trung tâm dữ liệu (data centers) sẽ là động lực chính thúc đẩy nhu cầu điện toàn cầu, vốn đã quay trở lại đà tăng trưởng ngay cả tại Mỹ và Châu Âu sau khoảng một thập kỷ đi ngang. Riêng năng lượng tái tạo sẽ không thể đáp ứng kịp đà bùng nổ phụ tải này, do đó khí tự nhiên sẽ đóng vai trò then chốt tại Mỹ và phần lớn Châu Á — nơi nhiều quốc gia đang định vị trở thành trung tâm dữ liệu và AI của thế giới.

Các nhà sản xuất, xuất khẩu và kinh doanh thương mại (trader) LNG lớn nhất thế giới nhận định đà tăng trưởng nhu cầu khí đốt dài hạn vẫn giữ nguyên, bất chấp cú sốc nguồn cung năm nay làm suy giảm mức tiêu thụ do giá tăng cao.

Chẳng hạn, Shell — đơn vị kinh doanh LNG lớn nhất thế giới — trong báo cáo Báo cáo Triển vọng LNG 2026 phát hành mùa hè này cho biết, nhu cầu khí đốt tăng vọt tại Nam Á và Đông Nam Á sẽ đẩy nhu cầu LNG toàn cầu tăng 65% vào năm 2050 so với mức của năm 2025, mặc dù đà tăng trưởng năm nay bị chững lại do khủng hoảng tại eo biển Hormuz.

Shell dự báo nhu cầu LNG toàn cầu sẽ tăng lên gần 700 triệu tấn/năm vào năm 2050, tăng khoảng 65% so với mức 422 triệu tấn của năm 2025. Ông Cederic Cremers, Chủ tịch Mảng Khí Tích hợp của Shell, bình luận: "Xung đột đã tạo ra cú sốc trên toàn hệ thống với sự gián đoạn lan rộng khắp các mảng của nền kinh tế. Tuy nhiên, ngành công nghiệp LNG đã chứng tỏ khả năng thích ứng cao trước các điều kiện thị trường thay đổi. Dù cần đầu tư thêm vào hạ tầng cung - cầu, triển vọng dài hạn vẫn rất vững chắc và LNG sẽ tiếp tục là lực lượng giữ ổn định cho hệ thống năng lượng toàn cầu."

Đồng quan điểm, Liên minh Khí đốt Quốc tế (IGU) trong Báo cáo LNG Thế giới 2026 công bố tháng 7 nhấn mạnh: "Dù ngành công nghiệp LNG không tránh khỏi những thách thức trong một kỷ nguyên biến động địa chính trị gia tăng, khả năng độc đáo trong việc điều phối lại lượng lớn năng lượng sạch từ nguồn cung ngày càng mở rộng chỉ càng làm tăng thêm vai trò 'giảm xóc' của LNG đối với nền kinh tế toàn cầu."

Nguồn tin: Xangdau.net