Tàu chở dầu Agioi Fanendes mang cờ Malta đã rời cảng Primorsk (Nga) vào ngày 22/10, chở theo gần 40.000 tấn dầu diesel hàm lượng lưu huỳnh cực thấp (ULSD). Dữ liệu định vị hàng hải cho thấy tàu dự kiến cập Cảng New York và New Jersey vào ngày 7/11, đúng 4 ngày sau cuộc bầu cử giữa kỳ. Hiện chưa có bên nào đứng ra xác nhận đã mua lô hàng này. Thượng nghị sĩ Richard Blumenthal (Đảng Dân chủ, bang Connecticut) đã gửi văn bản yêu cầu chủ tàu công khai danh tính bên mua cùng các bên liên quan trước ngày 31/10.
Lô hàng này là mảnh ghép hiện hữu đầu tiên thuộc thỏa thuận được Tổng thống Donald Trump công bố vào ngày 9/10, sau cuộc điện đàm với Tổng thống Vladimir Putin. Ông Trump công bố thông tin này ngay giữa lúc các phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner đang họp với các quan chức Ukraine tại Miami về đề xuất chấm dứt xung đột. Ông cho biết Nga sẽ bắt đầu giao ngay 300.000 tấn dầu diesel và sẽ tiếp tục nâng sản lượng. Cùng ngày, Bộ Tài chính Mỹ đã phát hành giấy phép cho phép thực hiện giao dịch này.
Washington từng mất nhiều năm siết chặt trừng phạt ngành năng lượng Nga, và Quốc hội Mỹ đã luật hóa lệnh cấm nhập khẩu từ năm 2022. Do đó, việc Tổng thống cảm ơn ông Putin về các lô hàng diesel ngay trước buổi vận động bầu cử đã vấp phải làn sóng phản đối dữ dội. Bốn ngày sau, 12 thượng nghị sĩ (bao gồm 6 nghị sĩ Cộng hòa) đã gửi thư yêu cầu ông Trump hủy bỏ thỏa thuận.
Giới hạn hiệu lực của Giấy phép Bộ Tài chính
Văn bản pháp lý đang được áp dụng là Giấy phép Chung GL 135 do Cơ quan Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) thuộc Bộ Tài chính Mỹ ban hành. Giấy phép này cho phép thực hiện các giao dịch liên quan đến việc bán, vận chuyển, dỡ hàng và nhập khẩu dầu diesel có nguồn gốc từ Nga vào Mỹ cho đến ngày 7/4/2027.
Tuy nhiên, đây chỉ là một giấy phép cấp bộ chứ không phải Sắc lệnh Hành pháp của Tổng thống (Executive Order). Sự khác biệt này chính là mấu chốt của các tranh chấp pháp lý, bởi giấy phép điều hành chỉ có thể nới lỏng các quy định do chính nhánh hành pháp ban hành.
Hầu hết các lệnh trừng phạt Nga do Bộ Tài chính Mỹ thực thi đều dựa trên quyền hạn khẩn cấp của Tổng thống, nhưng lệnh cấm nhập khẩu dầu khí lại thuộc về luật định. Tháng 3/2022, Tổng thống Joe Biden cấm nhập khẩu dầu và nhiên liệu Nga bằng sắc lệnh hành pháp, nhưng ngay sau đó Quốc hội Mỹ đã thông qua Luật Cấm Nhập khẩu Dầu khí Nga, đưa lệnh cấm này vào văn bản luật áp dụng cho toàn bộ các mặt hàng thuộc Chương 27 của Biểu thuế quan, bao gồm cả dầu diesel. Tổng thống chỉ có thể dỡ bỏ lệnh cấm nếu đạt được các điều kiện cụ thể — bao gồm một thỏa thuận hòa bình do Chính phủ Ukraine chấp thuận và phải thông báo trước cho Quốc hội. Cả hai điều kiện này đến nay đều chưa xảy ra.
Bộ Tài chính Mỹ hiện chỉ giải thích ngắn gọn trên mạng xã hội X rằng giấy phép này phù hợp với các hành động trước đó và tuân thủ các quy định pháp luật hiện hành. Tuy nhiên, giới chuyên gia pháp lý cho rằng lập luận của chính quyền là rất mong mong manh trước tòa án. Thượng nghị sĩ Blumenthal nhấn mạnh trong thư gửi chủ tàu: "Tổng thống có thể cấp giấy phép, nhưng chỉ Quốc hội mới có quyền làm cho giấy phép đó hợp pháp."
Giấy phép GL 135 cũng chỉ khoanh vùng riêng cho mặt hàng dầu diesel. Đây được coi là động thái nhằm lách các quy định của *Luật Trừng phạt Nga và Iran (Graham Act)* mà ông Trump đã ký vào tháng 9 — đạo luật vốn định nghĩa dầu thô theo cách loại trừ sản phẩm dầu diesel chế biến.
Ai sẽ là người đứng tên nhận hàng?
Nếu lô nhiên liệu cập cảng, phải có một đơn vị đứng ra nhận quyền sở hữu (take title), một kho cảng cho phép tàu cập bến, một ngân hàng thực hiện thanh toán và một công ty bảo hiểm đứng ra bảo vệ chuyến hàng. Tất cả các bên này đều đối mặt với rủi ro pháp lý rất lớn.
Hành vi nhập khẩu hàng hóa trái quy định pháp luật sẽ chịu các án phạt hình sự và dân sự theo Luật Hải quan Liên bang. Tổng thống có thể sử dụng quyền ân xá để bảo vệ bên nhập khẩu khỏi các án phạt hình sự, nhưng không thể can thiệp vào các án phạt dân sự — vốn có thể truy thu toàn bộ giá trị lô hàng và tịch thu phương tiện vận chuyển. Quan trọng hơn, thời hạn truy cứu các án phạt hải quan kéo dài tới 5 năm kể từ ngày lô hàng cập cảng.
Khung thời hạn 5 năm này đồng nghĩa với việc các doanh nghiệp tham gia tiếp nhận lô hàng vẫn có thể bị truy cứu trách nhiệm dưới thời một chính quyền mới trong tương lai.
Giới lập pháp Mỹ đã bắt đầu thu thập bằng chứng. Ngày 24/10, 6 thượng nghị sĩ và 1 hạ nghị sĩ đã yêu cầu các ngân hàng lớn và cơ quan quản lý cảng tại Texas và New York lưu trữ toàn bộ hồ sơ vận tải, hợp đồng và trao đổi với cơ quan chính phủ. Ba ngày sau, Thượng nghị sĩ Blumenthal tiếp tục yêu cầu đơn vị chủ tàu là công ty EASTMED (Hy Lạp) cung cấp danh tính bên bán, bên mua, bên thuê tàu (charterer), đơn vị bảo hiểm, doanh nghiệp vận hành kho cảng và nhà phân phối.
Bên cạnh đó, các lệnh trừng phạt của Anh và EU đối với dầu diesel Nga hiện vẫn có hiệu lực. Theo công ty luật Clyde & Co, quy định này cấm các ngân hàng và đơn vị bảo hiểm có trụ sở tại Anh và EU tham gia hỗ trợ chuyến hàng trừ khi lô hàng tuân thủ cơ chế giá trần. Đáng chú ý, một trong ba tàu chở dầu dự kiến cập cảng Mỹ vào tháng tới là tàu Leruo hiện đang nằm trong danh sách trừng phạt của Anh, EU và Canada.
Lô hàng cập cảng sau khi kiểm phiếu
Ba tàu chở dầu với tổng sản lượng khoảng 140.000 tấn dự kiến sẽ đến các cảng của Mỹ trong khoảng thời gian từ ngày 7/11 đến 11/11, đồng nghĩa với việc quá trình dỡ hàng sẽ diễn ra sau khi các điểm bầu cử đóng cửa.
Bộ máy Kremlin xem các chuyến hàng này là hoạt động thương mại bình thường. Người phát ngôn Điện Kremlin Dmitry Peskov cho biết sẽ có thêm các tàu chở dầu tiếp tục cập cảng đều đặn. Thông cáo từ phía Nga sau cuộc điện đàm cũng khẳng định Moscow sẵn sàng cung cấp dầu thô và các sản phẩm xăng dầu cho thị trường Mỹ và toàn cầu.
Nếu Đảng Dân chủ giành quyền kiểm soát Hạ viện hoặc Thượng viện sau kỳ bầu cử giữa kỳ, các ủy ban Quốc hội sẽ ngay lập tức kích hoạt quyền yêu cầu cung cấp tài liệu và phát lệnh triệu tập. Mặt khác, sự phản đối cũng xuất hiện ngay trong nội bộ Đảng Cộng hòa. Các Thượng nghị sĩ Cộng hòa như Susan Collins, Lisa Murkowski, Thom Tillis và John Curtis đã cùng ký vào tuyên bố chung khẳng định việc nhập khẩu này vi phạm Luật Cấm năm 2022.
Nếu lô hàng thực sự được dỡ xuống kho, các đối thủ cạnh tranh — chẳng hạn như các nhà sản xuất nhiên liệu sinh học và diesel tái tạo nội địa — sẽ có đầy đủ tư cách pháp lý để nộp đơn kiện ra tòa.
Tác động đến tình hình Ukraine và cán cân cung - cầu
Việc Washington nới lỏng áp lực lên Moscow trong khi London và Brussels vẫn giữ nguyên các biện pháp trừng phạt đang tạo ra sự bất đồng giữa các đồng minh. 12 thượng nghị sĩ Mỹ đã gọi thỏa thuận này là "sự phản bội đối với nhân dân Ukraine", trong khi Lãnh đạo Đảng Bảo thủ Anh Kemi Badenoch đánh giá đây là một bước lùi đáng thất vọng trong chính sách trừng phạt dầu khí Nga.
Về phía Nhà Trắng, lập luận đưa ra là giá dầu diesel bán lẻ tại Mỹ đã vượt mốc 6 USD/gallon vào đầu tháng 10 do chiến tranh với Iran làm gián đoạn nguồn cung qua eo biển Hormuz. Đại diện chính quyền cho rằng việc tiếp nhận nguồn nhiên liệu từ Nga là giải pháp tình thế bắt buộc để tăng nguồn cung cho thị trường và hạ nhiệt giá bán lẻ.
Tuy nhiên, xét về mặt cân đối cung - cầu, hiệu quả của thỏa thuận này là rất hạn chế:
* Theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA), sản lượng dầu diesel của Nga đã giảm khoảng 30% do các đợt tập kích bằng drone của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu nội địa.
* Khối lượng 4,8 triệu tấn diesel mà ông Trump đề cập (nếu được giao đủ) cũng chỉ tương đương với khoảng 10 ngày tiêu thụ của thị trường Mỹ. Goldman Sachs tính toán khối lượng này chỉ giúp giảm giá khoảng 1 đến 2 USD/thùng.
* Chuyến tàu đầu tiên (Agioi Fanendes) chở khoảng 300.000 thùng — một khối lượng chỉ đủ đáp ứng nhu cầu tiêu thụ của Mỹ trong vài giờ đồng hồ, nhưng lại mang theo rủi ro pháp lý kéo dài 5 năm cho bất kỳ đơn vị nào đứng ra tiếp nhận tại kho cảng New York.
Nguồn tin: Xangdau.net
