Hệ thống đường ống dẫn dầu Đông - Tây của Saudi Arabia cho phép nước này né tránh Eo biển Hormuz, tuy nhiên việc đóng cửa Eo biển Bab el-Mandeb đang khiến lượng xuất khẩu qua cảng Yanbu đối mặt với các ràng buộc hậu cần nghiêm trọng, trong khi Kênh đào Suez không thể thay thế hoàn toàn tuyến đường Biển Đỏ này.
Trước đây, giải pháp chiến lược của Saudi Arabia đối với các gián đoạn tại Eo biển Hormuz là bơm dầu về phía tây qua đường ống Đông - Tây để tới cảng Yanbu trên Biển Đỏ. Tuy nhiên, các diễn biến hiện tại tại Bab el-Mandeb do lệnh phong tỏa của lực lượng Houthi đã phơi bày một điểm yếu cốt lõi: dầu thô sau khi đến Yanbu vẫn cần phải rời khỏi Biển Đỏ. Khi tuyến Bab el-Mandeb bị tê liệt, vương quốc này phải đối mặt với bài toán hậu cần phức tạp có khả năng làm gián đoạn thị trường năng lượng toàn cầu.
Giải pháp thay thế là điều hướng các tàu chở dầu đi ngược lên phía bắc qua Kênh đào Suez hoặc sử dụng hệ thống đường ống SUMED của Ai Cập. Dù vậy, thực tế vận hành phức tạp hơn nhiều vì tuyến đường này chưa bao giờ được thiết kế để thay thế hoàn toàn quyền tiếp cận tự do qua Bab el-Mandeb cho hàng triệu thùng dầu thô, sản phẩm lọc dầu và hóa dầu xuất khẩu mỗi ngày của Saudi Arabia. Việc dồn tải lượng lớn qua đây sẽ tạo ra các điểm nghẽn mới, kéo dài thời gian hành trình và đẩy chi phí vận tải lên cao.
Đặc biệt, hệ thống đường ống Đông - Tây có công suất danh định khoảng 7 triệu thùng/ngày, đưa dầu đến Yanbu để cấp cho các nhà máy lọc dầu nội địa và phần lớn phục vụ xuất khẩu. Khi Bab el-Mandeb bị phong tỏa, các lô hàng hướng tới châu Á – thị trường tiêu thụ phần lớn dầu thô của Saudi Arabia – sẽ buộc phải đi qua toàn bộ Biển Đỏ để lên Kênh đào Suez, sau đó vào Địa Trung Hải và vòng qua Mũi Hảo Vợt (Hảo Vọng), khiến hải trình kéo dài gấp nhiều lần.
Bên cạnh đó, các giới hạn vật lý của Kênh đào Suez và hệ thống đường ống SUMED cũng tạo ra rào cản lớn. Các siêu tàu chở dầu (VLCC) với sức chứa khoảng 2 triệu thùng dầu thô – xương sống trong logistics xuất khẩu của Saudi Arabia – không thể đi qua Kênh đào Suez ở trạng thái đầy tải do giới hạn mớn nước. Giải pháp duy nhất hiện tại là sử dụng đường ống song song SUMED chạy từ Ain Sokhna (Biển Đỏ) đến Sidi Kerir (Địa Trung Hải) để trung chuyển dầu từ VLCC trước khi nạp lại ở phía bên kia.
Tuy nhiên, công suất hiệu dụng của SUMED chỉ đạt từ 2,3 đến 2,5 triệu thùng/ngày, thấp hơn nhiều so với nhu cầu chuyển hướng nếu Bab el-Mandeb ngừng hoạt động, trong khi tuyến ống này vẫn phải gánh vác các cam kết thương mại sẵn có và hoạt động bảo trì định kỳ. Điều này biến SUMED từ một giải pháp chiến lược thành một điểm nghẽn mới, gây ra tình trạng ùn tắc bến bãi, hệ thống bơm và kho chứa tại cả Ain Sokhna lẫn Sidi Kerir, đồng thời làm suy giảm nghiêm trọng hiệu quả của toàn bộ hành lang hàng hải.
Đối với các sản phẩm lọc dầu như dầu diesel, xăng, nhiên liệu phản lực, naphtha, dầu fuel oil và khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) xuất khẩu từ Yanbu, dù các tàu chở sản phẩm chuyên dụng cỡ trung (MR) và tầm xa (LR) có thể đi trực tiếp qua Kênh đào Suez mà không cần qua SUMED, chúng vẫn phải cạnh tranh gay gắt về lượt qua kênh, hoa tiêu và không gian neo đậu. Điều này sẽ làm gián đoạn tiến độ giao hàng, thắt chặt dự trữ khu vực và đẩy giá bán buôn tăng mạnh.
Về mặt tổng thể, việc kéo dài hải trình từ 3 tuần lên tới 6 hoặc 7 tuần đối với các lô hàng hướng sang các nhà mua lớn như Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc sẽ làm tiêu tốn nhiều nhiên liệu hơn, đội chi phí vận tải và đòi hỏi nguồn vốn lưu động lớn hơn rất nhiều. Hơn nữa, việc tàu thuyền bị giữ chân trên các hải trình dài sẽ làm giảm mạnh năng lực vận tải hiệu dụng của toàn bộ đội tàu chở dầu toàn cầu, gây thắt chặt nguồn cung tàu VLCC, Suezmax và Aframax.
Tóm lại, an ninh năng lượng trong tương lai không chỉ được quyết định bởi năng lực sản xuất thượng nguồn mà còn phụ thuộc vào khả năng phục hồi của hệ thống hạ tầng logistics và các hành lang hàng hải kết nối. Khủng hoảng năng lượng tiếp theo có thể không nằm ở việc Saudi Arabia khai thác được bao nhiêu dầu, mà nằm ở việc lượng dầu đó có thể rời khỏi Biển Đỏ và đến tay thị trường đúng hạn hay không.
Nguồn tin: Xangdau.net
