Tổng thống Donald Trump nói với Reuters hôm thứ Tư rằng ông đang cân nhắc việc rút Mỹ khỏi liên minh 76 năm tuổi này sau khi các đồng minh châu Âu từ chối gửi tàu chiến để mở lại eo biển Hormuz cho vận tải biển toàn cầu.
"Nếu là tôi, bạn cũng sẽ làm vậy chứ?", ông hỏi.
Đầu tuần này, trong một cuộc phỏng vấn với tờ The Telegraph của Anh, ông gọi NATO là "hổ giấy" và nói rằng Tổng thống Nga Vladimir Putin cũng có cùng nhận định.
Nguyên nhân dẫn đến cuộc tranh chấp này khá đơn giản.
Eo biển Hormuz, điểm nghẽn hẹp giữa Iran và Oman, nơi khoảng 20% lượng dầu mỏ của thế giới đi qua, đã bị đóng cửa đối với giao thông thương mại kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Giá dầu đã tăng vọt, với giá dầu Brent chạm mức 120 đô la một thùng trước khi giảm trở lại. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) hiện dự báo giá dầu Brent trung bình sẽ ở mức 79 đô la một thùng trong cả năm, một sự điều chỉnh mạnh so với ước tính trước chiến tranh là 58 đô la. Giá xăng tại Mỹ đã vượt quá 4 đô la một gallon.
Ông Trump muốn các đồng minh giúp mở lại eo biển, nhưng hầu hết các nước đã từ chối.
Tây Ban Nha đã đóng cửa không phận đối với máy bay quân sự Mỹ tham gia vào cuộc xung đột. Pháp từ chối cho phép máy bay chở vũ khí đến Israel bay qua lãnh thổ Pháp. Anh cho phép máy bay ném bom Mỹ sử dụng các căn cứ của mình, nhưng chỉ để phòng thủ, chứ không phải tấn công, khiến ông Trump công khai chỉ trích "mối quan hệ đặc biệt" của nước này. Bộ trưởng Quốc phòng Ba Lan cho biết Warsaw "không có kế hoạch" chuyển hệ thống phòng không Patriot của mình đến Trung Đông.
Ngoại trưởng Marco Rubio nói rõ rằng chính quyền đang theo dõi sát sao tình hình. Trong một cuộc phỏng vấn với Al Jazeera, ông gọi phản ứng của các đồng minh là "rất đáng thất vọng" và nói rằng giá trị của NATO, nếu chỉ hoạt động theo một chiều, là điều "cần phải được xem xét lại".
Khía cạnh năng lượng làm phức tạp thêm tất cả. Các nhà phân tích tại Macquarie dự đoán 40% khả năng giá dầu đạt 200 đô la một thùng nếu eo biển vẫn đóng cửa đến quý 2. Iran đã bắt đầu rải thủy lôi trong tuyến đường thủy này. Về phần mình, Nhà Trắng đã phản ứng trước sự tăng vọt giá dầu bằng cách dỡ bỏ các lệnh trừng phạt đối với dầu mỏ của Nga, một động thái mà các thủ đô châu Âu coi là một sự nhượng bộ nữa đối với Moscow với cái giá phải trả của họ.
Tình hình đó đã nổi lên rõ nét tại cuộc họp các bộ trưởng ngoại giao G7 gần Paris tuần trước.
Trưởng ban chính sách đối ngoại EU Kaja Kallas đã hỏi Rubio khi nào sự kiên nhẫn của Mỹ đối với Vladimir Putin về vấn đề Ukraine sẽ cạn kiệt. Theo năm người quen thuộc với cuộc trao đổi, Rubio đã đáp lại với vẻ bực bội. Cuộc họp đã không kết thúc trong không khí ấm áp.
Có lý do để hoài nghi về những lời đe dọa của Trump đối với NATO. Ông đã đưa ra những tuyên bố tương tự trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình và sau đó hết lời ca ngợi các nhà lãnh đạo châu Âu tại hội nghị thượng đỉnh thường niên của NATO vào tháng 6 năm 2025. Một đạo luật năm 2023 do Rubio đồng bảo trợ cấm bất kỳ tổng thống nào rút lui mà không có sự chấp thuận của Quốc hội, mặc dù các chuyên gia pháp lý cho rằng Trump có thể thử điều đó tại tòa án. Các nhà phân tích cũng lưu ý rằng, với tư cách là tổng tư lệnh, ông ta có thể đơn giản là chọn không bảo vệ một thành viên NATO đang bị tấn công, không cần phải có sự rút lui chính thức nào.
"Câu hỏi lớn là, giả sử có một cuộc tấn công vũ trang thực sự vào NATO. Liệu sẽ có một quyết định chính trị nào đó để viện trợ cho đồng minh đó không?" cựu đại sứ Mỹ tại NATO Ivo Daalder nói với Axios. Đối với các quốc gia có chung biên giới với Nga, đó không phải là một câu hỏi lý thuyết suông.
Tổng thư ký NATO Mark Rutte, người đã duy trì mối quan hệ làm việc tốt với Trump, dự kiến sẽ đến thăm Washington vào tuần tới. Ông đã từng thuyết phục Trump không tham chiến trước đây. Liệu cách tiếp cận tương tự có hiệu quả hiện nay hay không, khi giá dầu trên 100 đô la và các chính phủ châu Âu đang tích cực ngăn chặn các hoạt động chiến tranh của Mỹ, vẫn là một câu hỏi bỏ ngỏ.
Julianne Smith, đại sứ Mỹ tại NATO dưới thời Tổng thống Biden, đã nói thẳng thắn: "Tôi nghĩ chúng ta đang lật sang trang mới sau 80 năm hợp tác."
