Tổng quan dự án

Đường ống dầu thô nối Tobruk (miền Đông Libya) với Alexandria (Ai Cập) đang được hai bên đưa vào giai đoạn thảo luận chính thức. Tuyến ống dự kiến dài khoảng 800 km, nhằm đưa dầu thô Libya trực tiếp vào hệ thống lọc hóa dầu ven Địa Trung Hải của Ai Cập. Mức chi phí sơ bộ được công bố trên 1 tỷ USD, song chưa có quyết định cuối cùng về công suất, cơ cấu tài trợ hay phê duyệt đầu tư.

Thông số kỹ thuật và hiện trạng

Bối cảnh địa chính trị và thị trường

Năm 2026, các diễn biến địa chính trị – đặc biệt là gián đoạn nguồn cung Kuwait qua eo Hormuz – đã thúc đẩy Ai Cập tăng cường nhập khẩu dầu thô Libya với mức ít nhất 1 triệu thùng/tháng. Đồng thời, hai nước tiếp tục triển khai thỏa thuận hợp tác năng lượng ký tháng 1/2026, nghiên cứu vận chuyển dầu thô và khí đốt qua biên giới. Ai Cập đang tăng cường dự trữ dầu thô chiến lược nhằm giảm thiểu rủi ro từ các điểm nghẽn hàng hải (Hormuz, Bab el-Mandeb, kênh đào Suez). Tuyến ống mới sẽ tạo ra nguồn cung dầu thô Địa Trung Hải hoàn toàn nằm ngoài các điểm nghẽn này, mang lại lợi thế về an ninh nguồn cung dài hạn.

Lợi ích đối với hạ tầng lọc dầu Ai Cập

Cụm nhà máy lọc dầu tại Alexandria bao gồm:

- MIDOR: công suất khoảng 160.000–170.000 thùng/ngày sau đợt mở rộng 2,7 tỷ USD; năm 2025 đã xử lý trên 49 triệu thùng.

- Các nhà máy Alexandria Petroleum và Amreya đang bổ sung năng lực.

Công suất danh nghĩa toàn Ai Cập vượt 760.000 thùng/ngày, nhưng sản lượng thực tế thấp hơn và biến động theo từng nhà máy. Với dòng dầu 150.000 thùng/ngày từ đường ống, lượng dầu thô bổ sung đạt gần 55 triệu thùng/năm; ở mức 250.000 thùng/ngày tương đương 91 triệu thùng; ở mức 300.000 thùng/ngày là khoảng 110 triệu thùng. Nguồn này cho phép Ai Cập thay thế dầu nhập khẩu đắt đỏ hoặc dễ bị gián đoạn, cung cấp nguyên liệu cho các nhà máy lọc dầu, và xuất khẩu sản phẩm tinh chế có giá trị gia tăng (xăng, diesel, nhiên liệu phản lực) ra thị trường Địa Trung Hải qua cảng Dekheila.

Lợi ích đối với Libya

NOC Libya đặt mục tiêu nâng sản lượng từ mức 1,4–1,5 triệu thùng/ngày hiện tại, dựa trên thỏa thuận với TotalEnergies và ConocoPhillips (tháng 1/2026) trị giá trên 20 tỷ USD nhằm tăng công suất khu vực Waha. Khi sản lượng tăng, Libya cần mở rộng hạ tầng thu gom, lưu trữ và tiếp thị. Kết nối với Ai Cập tạo hành lang xuất khẩu thay thế cho xuất khẩu tàu biển từ Hariga. Dầu thô từ mỏ Sarir đã được vận chuyển qua đường ống 34 inch về hệ thống xuất khẩu Tobruk/Hariga; NOC đã triển khai chương trình thay thế các đoạn ống trên tuyến này (100 km). Việc kéo dài tuyến về phía Ai Cập là giải pháp kỹ thuật khả thi.

Quy mô công suất và kỹ thuật

Mức công suất 150.000–250.000 thùng/ngày được đánh giá là điểm khởi đầu hợp lý về mặt thương mại. Xây dựng ngay cho công suất 400.000–500.000 thùng/ngày sẽ tiềm ẩn rủi ro dư thừa công suất, trừ khi Libya đạt sản lượng 2 triệu thùng/ngày. Về kỹ thuật, có thể thiết kế hệ thống thủy lực cho phép nâng công suất sau này bằng cách bổ sung bơm và trạm bơm mà không cần xây dựng lại toàn bộ tuyến.

Ước tính chi phí và phương án tài trợ

Mức chi phí 1 tỷ USD được xem là khá thấp so với thực tế. Một hệ thống xuyên biên giới 800 km với trạm bơm, đo đếm, SCADA, trạm biến áp, hệ thống an ninh, bảo vệ catốt, cơ sở tiếp nhận tại Alexandria và kết nối nhà máy lọc dầu, cộng với phí bảo đảm an ninh và hậu cần, dẫn đến mức ngân sách thực tế 1,3–2,2 tỷ USD. Nếu bao gồm kho chứa và nâng cấp hạ nguồn, con số có thể lên tới 2,5 tỷ USD. Hiện chưa có ngân hàng quốc tế, quỹ đầu tư hay tập đoàn dầu khí quốc tế nào cam kết tài trợ.

Phương án tài trợ nhiều khả năng sẽ tái lập mô hình liên doanh song phương giữa NOC/AGOCO và EGPC, có thể huy động vốn từ các quỹ hạ tầng Vùng Vịnh – tương tự mô hình SUMED (Ai Cập vận hành với cổ đông Vùng Vịnh, năm 2025 vận chuyển khoảng 50 triệu tấn dầu thô). Các khoản vay sẽ yêu cầu bảo lãnh chính phủ mạnh và cơ chế bảo vệ trước rủi ro gián đoạn chính trị tại Libya.

Rủi ro chính trị – an ninh

Tobruk và miền Đông Libya nằm trong phạm vi ảnh hưởng của lực lượng Khalifa Haftar và chính quyền miền Đông, trong khi các cuộc thảo luận hiện tại diễn ra giữa Cairo và Chính phủ Đoàn kết Dân tộc (GNU) tại Tripoli. Sự phân chia quyền lực khiến đường ống trở thành công cụ của chính trị quyền lực; nếu chỉ gắn với một bên, dòng tiền từ dầu thô sẽ gặp rủi ro về tính hợp pháp và ổn định.

Các vụ tấn công bằng máy bay không người lái tại khu vực Zawiya (tháng 8/2026) đã làm hư hại kho chứa dầu, cùng các cuộc biểu tình xâm nhập khu phức hợp Mellitah, cho thấy mối đe dọa an ninh hiện hữu. Một đường ống quốc tế có giá trị hàng tỷ USD/năm sẽ là mục tiêu tiềm năng bị nhắm đến hoặc bị sử dụng làm đòn bẩy cưỡng chế.

Đánh giá tổng thể

Dự án có tính khả thi về kỹ thuật cao, sức hấp dẫn chiến lược rõ ràng, nhưng rủi ro chính trị lớn. So với cách đây 20 năm, bối cảnh thị trường và địa chính trị hiện nay ủng hộ tính kinh tế của dự án. Giá trị chiến lược vượt xa phí vận chuyển đơn thuần: với công suất 200.000–250.000 thùng/ngày, dòng dầu hàng năm tương đương 5–7 tỷ USD, giúp Ai Cập giảm tiếp xúc với nhập khẩu đường biển và củng cố vị thế trung tâm dầu thô/sản phẩm của Alexandria.

Thời điểm FID sớm nhất 2027, thi công 2028–2029, dòng dầu đầu tiên có thể xuất hiện vào khoảng 2029–2030. Mức chi phí dự kiến từ 1,5–2+ tỷ USD cần được tính đến. Vấn đề cốt lõi không nằm ở kỹ thuật, mà là liệu Libya có đảm bảo dòng dầu đưa vào đường ống hôm nay vẫn còn nguyên giá trị về mặt chính trị, pháp lý và vật chất trong hai thập kỷ tới hay không.

Nguồn tin: Xangdau.net