Hoa Kỳ và Vương quốc Anh tái định hình bản đồ năng lượng Syria
Syria đang trở thành tâm điểm trong chiến lược tái định hình địa chính trị của phương Tây, với sự tham gia sâu rộng của các tập đoàn năng lượng Hoa Kỳ và Vương quốc Anh. Thỏa thuận ký kết gần đây giữa Công ty Dầu khí Syria (SPC) với ConocoPhillips (Hoa Kỳ) và Novaterra (Anh) về phát triển các mỏ khí đốt mới cũng như mở rộng sản lượng tại các mỏ hiện hữu là bước đi mới nhất trong lộ trình này. Khác với mô hình tái thiết trực tiếp trước đây, Hoa Kỳ và Anh đang áp dụng chiến lược tinh tế hơn: các quốc gia Ả Rập, tiêu biểu là Saudi Arabia và UAE, đứng ra dẫn dắt về mặt ngoại giao, trong khi các công ty phương Tây trực tiếp thực hiện các dự án hạ tầng dầu khí và điện năng.
Tiềm năng hydrocacbon và bối cảnh tái thiết
Việc nới lỏng sớm các lệnh trừng phạt quốc tế đối với chính quyền al-Assad cho thấy quyết tâm của phương Tây trong việc khôi phục các lĩnh vực dầu khí trọng yếu để vực dậy nền kinh tế Syria. Trước nội chiến (năm 2011), Syria là một quốc gia sản xuất dầu thô quan trọng với sản lượng đạt khoảng 400.000 thùng/ngày, từ trữ lượng 2,5 tỷ thùng. Ngoài ra, ngành khí đốt cũng đóng vai trò nền tảng với sản lượng đạt từ 21,9–30 triệu mét khối/ngày (mcm/d) và trữ lượng 8,5 nghìn tỷ feet khối (Tcf).
Hiện nay, sản lượng khí đốt giảm chỉ còn khoảng 7–7,6 mcm/d, không đáp ứng đủ 1/3 nhu cầu 18 mcm/d của lưới điện quốc gia, buộc Syria phải nhập khẩu từ Qatar và Azerbaijan. Mặc dù Nga đã từng tham gia sâu vào việc phục hồi các cơ sở năng lượng như nhà máy nhiệt điện Aleppo, Deir Ezzor hay các trạm Mharda và Tishreen để củng cố quyền lực tại Damascus, nhưng hiện nay, các nguồn lực này đang dần chuyển hướng sang tầm ảnh hưởng của phương Tây và các đối tác Ả Rập.
Tầm quan trọng chiến lược và sự tham gia của khối Ả Rập
Đối với phương Tây, việc kiểm soát hạ tầng năng lượng Syria không chỉ giúp bù đắp nguồn cung trong bối cảnh các lệnh trừng phạt Nga, mà còn là công cụ địa chính trị thiết yếu để kiềm chế ảnh hưởng của Nga và Iran tại khu vực Levant và Địa Trung Hải. Các cơ sở quân sự tại Tartus và Hmeimim vốn là trụ cột chiến lược của Nga tại khu vực, do đó sự hiện diện của liên minh Hoa Kỳ – Ả Rập là nỗ lực nhằm phá vỡ "Cây cầu trên bộ" (Land Bridge) nối từ Tehran qua Syria đến Lebanon.
Các doanh nghiệp vùng Vịnh đang đóng vai trò then chốt:
UAE: Dana Gas đã ký thỏa thuận sơ bộ với SPC để tái phát triển các mỏ khí đốt.
Saudi Arabia: Các tập đoàn lớn như TAQA, ADES Holding, Arabian Drilling và Arabian Geophysical and Surveying Company đang cung cấp dịch vụ kỹ thuật và hỗ trợ phát triển mỏ.
Phương Tây: Bên cạnh ConocoPhillips và Novaterra, các công ty như Baker Hughes, Hunt Energy và Argent LNG đang triển khai kế hoạch tổng thể nhằm tái thiết ngành dầu khí và điện năng, ưu tiên khu vực phía tây sông Euphrates và dự kiến mở rộng sang phía đông.
Việc đặt các công ty Hoa Kỳ và Anh vào trung tâm của lộ trình tái thiết Syria không chỉ đơn thuần là phục hồi công nghiệp, mà là sự thay đổi định hướng chiến lược của Syria. Sự can thiệp này tạo ra đòn bẩy chính trị và kinh tế quan trọng, đồng thời kéo Damascus vào khuôn khổ khu vực gắn kết với các quốc gia đồng minh của Hoa Kỳ, nhằm tái cấu trúc lại bản đồ chiến lược tại Trung Đông.
