Ngay sau khi chiến tranh với Mỹ và Israel bùng nổ, Iran đã giành quyền kiểm soát eo biển Hormuz, một huyết mạch quan trọng cho nguồn cung dầu khí toàn cầu.
Bằng cách đe dọa và tấn công các tàu vận tải quốc tế, Iran đã khiến giao thông hàng hải gần như tê liệt, mang lại cho nước này đòn bẩy đáng kể đối với các nước láng giềng ở Vịnh Ba Tư và nền kinh tế toàn cầu.
Giờ đây, Cộng hòa Hồi giáo đang chính thức hóa sự thống trị của mình đối với điểm nghẽn chiến lược này bằng cách áp đặt một chế độ quá cảnh mới. Điều đó diễn ra bất chấp những cảnh báo liên tục từ Mỹ, quốc gia đã áp đặt lệnh phong tỏa riêng của mình đối với eo biển này.
Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư (PGSA) của Iran - một cơ quan mới được giao nhiệm vụ kiểm tra và thu phí tàu thuyền - đã chính thức đi vào hoạt động vào ngày 18 tháng 5.
Trong một bài đăng trên X vào ngày 20 tháng 5 kèm theo một bản đồ, PGSA đã vạch ra vùng kiểm soát hàng hải của Iran tại eo biển Hormuz. Thông báo cho biết khu vực này bao gồm đoạn đường kéo dài từ "Kuh-e Mubarak ở Iran đến phía nam Fujairah ở UAE... đến đoạn đường nối mũi đảo Qeshm ở Iran với Umm Al-Quwain ở UAE."
Thông báo cũng nói thêm rằng "việc quá cảnh qua khu vực này để đi qua eo biển Hormuz cần phải phối hợp và được sự cho phép của Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư."
Trên thực tế, Iran đang "chuyển đổi eo biển từ một hành lang quá cảnh bị gián đoạn thành một chế độ cấp phép và thu phí do nhà nước quản lý," Windward, một công ty tình báo hàng hải, cho biết trong một báo cáo được công bố vào ngày 20 tháng 5.
Mặc dù các bài đăng của PGSA trên X được truyền thông nhà nước trích dẫn, nhưng vẫn chưa rõ ai điều hành tài khoản này, thực thể nào giám sát nó, hoặc văn phòng của nó, nếu có, nằm ở đâu - nó thậm chí không có trang web. Nhà báo điều tra Fatemeh Karimkhan, có trụ sở tại Iran, cho biết "không có ghi chép" nào về sự tồn tại của PGSA. “Thật đáng kinh ngạc khi một tài khoản Twitter [X] chưa được xác minh lại có thể kiểm soát diễn biến tin tức như thế này,” cô viết trên X.
“Ảo tưởng hão huyền”
Động thái của PGSA đã vấp phải sự phản đối gay gắt từ Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, quốc gia cho rằng khu vực kiểm soát mà Iran tuyên bố trải rộng đến vùng lãnh hải của UAE.
“Chế độ này đang cố gắng thiết lập một thực tại mới được sinh ra từ một thất bại quân sự rõ ràng, nhưng những nỗ lực kiểm soát eo biển Hormuz hoặc xâm phạm chủ quyền hàng hải của UAE chỉ là những ảo tưởng hão huyền,” Anwar Gargash, cố vấn tổng thống UAE, đăng trên X vào ngày 21 tháng 5.
Eo biển Hormuz
Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) cho biết trong một tuyên bố ngày 20 tháng 5 rằng họ đã phối hợp cho 26 tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz, nối liền Vịnh Ba Tư với biển khơi, trong 24 giờ trước đó.
“Việc đi lại qua eo biển Hormuz đang được thực hiện với sự cho phép và phối hợp với Hải quân IRGC”, Lực lượng Vệ binh Cách mạng cho biết. RFE/RL không thể xác minh độc lập tuyên bố này.
Windward cho biết ba tàu chở dầu cỡ lớn (VLCC) đã đi ra khỏi eo biển Hormuz vào ngày 20 tháng 5. Trong số đó có hai tàu do Trung Quốc kiểm soát và một tàu chở dầu mang cờ Hàn Quốc, theo Windward.
Hai ngày trước đó, Mỹ đã bắt giữ một tàu VLCC có liên hệ với Iran ở Ấn Độ Dương. Đây là vụ bắt giữ tàu chở dầu có liên hệ với Iran thứ ba của Mỹ kể từ khi lệnh phong tỏa hải quân bắt đầu vào ngày 13 tháng 4.
“Bức tranh tổng thể cho thấy eo biển này không còn là hành lang khép kín nữa, mà là một môi trường tiếp cận tranh chấp và phân tầng, được định hình bởi sự thực thi song song của Mỹ và sự kiểm soát hành chính của Iran”, Windward nhận định.
“Hoàn toàn bất hợp pháp”
Các chuyên gia hàng hải cho biết chế độ cấp phép và thu phí mới của Iran tại eo biển Hormuz là bất hợp pháp.
Theo Công ước Liên hợp quốc về Luật Biển (UNCLOS), các tàu tham gia “hành trình vô hại” qua vùng lãnh hải của một quốc gia không thể bị tính phí. Nhưng hiến chương mà Iran đã ký nhưng chưa bao giờ phê chuẩn cũng nêu rõ rằng các tàu có thể bị tính phí cho “các dịch vụ cụ thể” được cung cấp.
Trong một cuộc phỏng vấn với RFE/RL, luật sư hàng hải và chuyên gia quản trị đại dương Ian Ralby đã mô tả hành động của Iran là “hoàn toàn bất hợp pháp theo luật quốc tế”.
Các chuyên gia cũng đặt câu hỏi về tính hợp pháp của việc Mỹ phong tỏa hải quân đối với các tàu và cảng của Iran, điều này đã làm gián đoạn thương mại đường biển của Tehran.
Các nước láng giềng của Iran, Iraq và Pakistan, cũng như Ấn Độ, đã ký các thỏa thuận song phương với Tehran, đưa họ ra khỏi hệ thống thu phí của Iran. Nhưng tất cả các quốc gia khác đều phải trả một khoản phí, được cho là khoảng 2 triệu đô la Mỹ mỗi tàu, bằng nhân dân tệ Trung Quốc hoặc tiền điện tử.
Các chuyên gia cho biết, hệ thống thu phí đường biển của Iran có thể tạo ra tới 3 tỷ đô la mỗi năm ở mức hiện tại. Con số đó có thể tăng lên khoảng 8 tỷ đô la mỗi năm nếu lưu lượng giao thông hàng hải trở lại mức trước chiến tranh, khi có tới 140 tàu thuyền đi qua eo biển mỗi ngày.
“Các nhà khai thác trả phí PGSA chủ yếu là các tác nhân thuộc đội tàu xám và đội tàu ngầm có liên hệ với Trung Quốc và do UAE quản lý, những tác nhân này không thể đảm bảo sự bảo hộ ở cấp nhà nước. Không có nhà khai thác nào mang cờ phương Tây công khai thừa nhận việc thanh toán”, Windward cho biết trong báo cáo ngày 20 tháng 5.
Các chuyên gia cho biết, việc trả phí có thể khiến các công ty vận tải biển phải chịu lệnh trừng phạt của Mỹ. Bất chấp những rủi ro, các nhà khai thác có thể sẵn sàng làm ăn với Iran.
“Thật không may, nhu cầu thương mại hàng hải để ra vào Vịnh Ba Tư là vô cùng lớn, khiến nhiều người sẵn sàng trả khoản phí đó”, Ralby, người đứng đầu tổ chức phi lợi nhuận về an ninh hàng hải Auxilium Worldwide, cho biết.
Nguồn tin: Xangdau.net
