Trung Quốc và Mỹ đang cạnh tranh nhau để giành vị thế thống trị năng lượng hạt nhân trên trường quốc tế. Hoa Kỳ có công suất sản xuất năng lượng hạt nhân lớn nhất thế giới, nhưng Trung Quốc lại có tốc độ tăng trưởng hạm đội hạt nhân nhanh nhất. Kế hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc (15FYP), được công bố hồi tháng 3, đã đề ra một chiến lược điện hạt nhân táo bạo cho Bắc Kinh, nhằm tiếp tục xây dựng hạm đội hạt nhân của riêng quốc gia đồng thời tăng cường sự hiện diện của Trung Quốc trên thị trường năng lượng hạt nhân quốc tế, đặc biệt là ở các nền kinh tế mới nổi.
Trong khi đó, tại Mỹ, chính quyền Trump cũng đang gấp rút nới lỏng các quy định về phát triển điện hạt nhân để hồi sinh ngành điện hạt nhân đang già cỗi và chậm phát triển của quốc gia. Trong khi Hoa Kỳ chỉ bổ sung thêm một nhà máy hạt nhân trong thập kỷ qua, Trung Quốc đã bổ sung một con số đáng kinh ngạc là 34 gigawatt công suất trong cùng thời gian. Kết quả là, theo các dự báo hiện tại, Trung Quốc dự kiến sẽ vượt qua Mỹ (và Pháp) để trở thành nhà sản xuất năng lượng hạt nhân lớn nhất thế giới trong vòng mười năm tới.
Kế hoạch 5 năm mới nhất của Bắc Kinh cho thấy Trung Quốc không có ý định giảm tốc độ phát triển. “Với đổi mới và an ninh là hai chủ đề hàng đầu, kế hoạch 5 năm mới nhất cho thấy năng lượng hạt nhân đóng vai trò nền tảng cho nhiều ưu tiên chiến lược của Trung Quốc, không chỉ trong bối cảnh an ninh năng lượng mà còn cả đổi mới công nghệ và sự tham gia toàn cầu”, Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), một tổ chức nghiên cứu chính sách phi lợi nhuận và viện nghiên cứu lưỡng đảng, mới đây đã báo cáo.
CSIS tóm tắt chiến lược năng lượng hạt nhân của Trung Quốc giai đoạn 2026 đến 2030 vừa được công bố và so sánh những luận điệu xung quanh năng lượng hạt nhân với các kế hoạch 5 năm trước đây. Dựa trên phân tích này, báo cáo nêu bật bảy điểm chính:
Trung Quốc đang đầu tư mạnh vào năng lượng hạt nhân như một phần của danh mục năng lượng đa dạng nhằm củng cố an ninh và khả năng phục hồi năng lượng trong nước.
Chính phủ Trung Quốc đang hỗ trợ mạnh mẽ ngành năng lượng hạt nhân của quốc gia, tài trợ cho sản xuất cũng như nghiên cứu và phát triển các mô hình năng lượng hạt nhân thế hệ tiếp theo như lò phản ứng mô-đun nhỏ. Trong khi Trung Quốc đang quyết tâm mở rộng ảnh hưởng năng lượng hạt nhân trên phạm vi toàn cầu, xuất khẩu lò phản ứng hạt nhân của nước này lại đang gặp khó khăn – dường như nước này đã từ bỏ kế hoạch xuất khẩu các lò phản ứng quy mô lớn và đang trì hoãn việc triển khai các mô hình lò phản ứng dạng mô-đun.
Trong khi mong muốn xây dựng chuỗi cung ứng năng lượng hạt nhân ở các quốc gia khác là trọng tâm lợi ích của Trung Quốc về an ninh năng lượng và ảnh hưởng (địa) chính trị, Bắc Kinh đang biến chiến lược này thành đóng góp cho an ninh năng lượng ở các nước nghèo thuộc khu vực Nam bán cầu dưới khẩu hiệu Sáng kiến Vành đai và Con đường của Trung Quốc, một chương trình phát triển/xây dựng quyền lực mềm kéo dài hàng thập kỷ.
Trung Quốc tập trung vào phát triển các lò phản ứng hạt nhân tiên tiến như một ưu tiên hàng đầu trong chương trình hạt nhân trong nước, đặc biệt chú trọng đến các mô hình lò phản ứng mới sử dụng ít nước hơn và dựa vào nhiên liệu thay thế, từ đó giảm nhu cầu tài nguyên của ngành cũng như sự phụ thuộc vào nhập khẩu nhiên liệu hạt nhân.
Về nhập khẩu nhiên liệu hạt nhân, sự phụ thuộc của Bắc Kinh vào chúng đồng nghĩa với việc mối quan hệ thương mại của Trung Quốc với Nga vẫn rất quan trọng đối với chiến lược năng lượng của nước này – một động lực mà Bắc Kinh đang rất muốn thay đổi. Cuối cùng, chúng ta có thể kỳ vọng vào một nỗ lực nghiên cứu và phát triển lớn hướng tới việc khai phá công nghệ phản ứng tổng hợp hạt nhân thương mại, “chén thánh của năng lượng sạch”, dựa trên danh sách dài các đột phá về phản ứng tổng hợp hạt nhân mà các phòng thí nghiệm Trung Quốc đã đạt được.
Tham vọng năng lượng hạt nhân của Mỹ cực kỳ giống với những gì Trung Quốc đã vạch ra vào tháng 3. Chính quyền Trump rất muốn “tạo ra sự thống trị lâu dài của Mỹ trên thị trường năng lượng hạt nhân toàn cầu” và đang áp dụng cách tiếp cận của Trung Quốc đối với mục tiêu này, bằng cách ban hành các sắc lệnh hành pháp để định hình lại khuôn khổ pháp lý về năng lượng hạt nhân quốc gia. Chính quyền Trump cũng rất lạc quan về việc phát triển các lò phản ứng hạt nhân thế hệ tiếp theo và công nghệ phản ứng tổng hợp hạt nhân trên lãnh thổ của mình để duy trì vị trí tiên phong về công nghệ trong lĩnh vực mới nổi này. Cuối cùng, Mỹ cũng đang nỗ lực để thoát khỏi chuỗi cung ứng nhiên liệu hạt nhân quốc tế bằng cách xây dựng năng lực khai thác và làm giàu uranium trong nước.
Tuy nhiên, bất chấp các mục tiêu và phong cách lãnh đạo tương tự, Trung Quốc rõ ràng là ứng cử viên hàng đầu trong cuộc đua năng lượng hạt nhân trong vài thập kỷ tới. Bắc Kinh đơn giản là đã chi tiêu nhiều hơn Washington trong nhiều thập kỷ và có khả năng độc đoán để tiếp tục hỗ trợ lĩnh vực này mà không gặp phải sự trì trệ khó chịu của các cơ chế kiểm soát và cân bằng. Nhưng kết quả của cuộc chạy đua năng lượng hạt nhân giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới có thể trở thành lợi ích cho toàn cầu, bởi việc mở rộng năng lượng hạt nhân là một nguyên tắc quan trọng trong lộ trình khử carbon toàn cầu.
Nguồn tin: Xangdau.net
