Phía Ukraine xác nhận đã tiến hành các đợt tập kích nhắm vào các phương tiện vận tải đường thủy mang cờ Nga và các tàu hàng chịu lệnh trừng phạt bị cáo buộc tham gia chuyên chở các lô hàng thiết bị quân sự liên quan đến Iran.
Giới phân tích nhận định động thái quân sự này có khả năng làm phức tạp thêm chuỗi cung ứng logistics giữa Moskva và Tehran, dù khó tạo ra bước chuyển mang tính bản lề làm thay đổi cục diện chiến sự chung. Vụ việc càng làm trầm trọng thêm mức độ đan xen giữa xung đột tại Ukraine với các điểm nóng địa chính trị rộng lớn hơn tại Trung Đông, liên quan đến Iran, Israel và Hoa Kỳ.
Các dòng máy bay không người lái do Iran thiết kế từng gây tổn thất nặng nề cho lực lượng phòng thủ Ukraine trong bối cảnh Moskva tiếp nhận công nghệ từ Tehran, đẩy mạnh công suất chế tạo và triển khai hàng loạt UAV trong chiến dịch tổng lực chống lại Kyiv. Đối với lập trường của Ukraine, điều đó biến Iran thành một bên tham chiến gián tiếp. Và hệ quả tất yếu là các tàu hàng Iran hải hành hướng về phía Nga trở thành mục tiêu quân sự hợp lệ.
Đó là diễn biến thực tế vừa diễn ra vào cuối tuần qua trên vùng biển Caspi, và Tehran tỏ rõ thái độ bất bình. Cuộc tiến công kéo dài 53 tháng của Moskva đã đảo lộn bức tranh chính trị châu Âu, trong khi cuộc đối đầu quân sự giữa Mỹ - Israel và Iran tiếp tục làm xáo trộn cục diện Trung Đông.
Câu hỏi đặt ra là các cuộc tấn công của Ukraine nhằm vào nguồn hàng vận chuyển của Iran – hoặc các tàu chở hàng của Nga – tại khu vực Biển Caspi mang ý nghĩa gì đối với hai cuộc chiến này? Nicole Grajewski, chuyên gia nghiên cứu về quan hệ Nga - Iran tại trường đại học danh tiếng của Pháp Sciences Po, đánh giá: "Nếu phía Ukraine duy trì các hoạt động này, điều đó hiển nhiên sẽ gây thêm trở ngại cho cả Tehran lẫn Moskva". Tuy nhiên, bà bổ sung: "Tôi không coi đây là một yếu tố thay đổi cuộc chơi mang tính căn bản trong toàn bộ cuộc chiến".
Trong khi đó, Luke Coffey, chuyên gia nghiên cứu về Nga tại Viện Hudson (một tổ chức tư vấn có trụ sở tại Washington), nêu quan điểm: "Cuộc tập kích của Ukraine nhắm vào một con tàu của Iran thể hiện sự chuyển dịch chiến thuật đáng kể và phát đi thông điệp rõ ràng rằng Ukraine sẽ không dung thứ cho hành vi gây hấn, bất kể xuất phát điểm từ đâu". Ông dự báo: "Các chiến dịch kiểu này sẽ khiến hoạt động vận tải hàng hải thương mại giữa Nga và Iran xuyên qua Biển Caspi ngày càng gặp nhiều khó khăn".
Tehran 'không để bất kỳ hành động nào đi vào quên lãng'
Hoàn cảnh cụ thể của sự cố diễn ra vào ngày 25 tháng 7 vẫn còn nhiều điểm mờ. Cơ quan an ninh nội địa chủ chốt của Ukraine (SBU) cho biết các thiết bị bay không người lái đã bắn trúng một tàu tên lửa của Nga mang tên Molnyia, bên cạnh hai tàu chở hàng "đang chịu các biện pháp trừng phạt quốc tế và được sử dụng để vận chuyển hàng hóa quân sự giữa Iran và Nga".
Trong một bài đăng trên nền tảng Telegram, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelenskyy tuyên bố Ukraine đã "đạt được những kết quả rất ấn tượng với các đợt tập kích tầm xa tại khu vực Biển Caspi, bao gồm cả các phương tiện thủy được sử dụng trong các chuyến vận chuyển hàng hóa quân sự liên quan đến Iran". Mô tả này trùng khớp với thông tin về hai tàu hàng mang tên Port Olya 2 và Begey, cả hai đều đang nằm trong danh sách trừng phạt quốc tế bắt nguồn từ cuộc chiến tại Ukraine. Hiện chưa rõ chính xác chủng loại hàng hóa mà các phương tiện này đang chuyên chở.
Sau khi tiếp nhận hàng nghìn chiếc UAV tự sát do Iran chế tạo trong những tháng đầu tiên sau thời điểm tháng 2 năm 2022, Nga đã thiết lập các cơ sở lắp ráp nội địa và tích hợp thêm các cải tiến mới vào thiết kế nguyên bản của Iran. Phía Tehran phản ứng gay gắt trước vụ tấn công tàu thủy, xác nhận một thủy thủ thiệt mạng và thề sẽ đáp trả. Nhà ngoại giao cấp cao nhất của Ukraine tại Tehran đã bị triệu tập ra Bộ Ngoại giao để trao công hàm phản đối.
Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araqchi đăng tải trên nền tảng X cho biết: "Ông Zelenskyy đã tấn công một tàu thương mại của Iran, cướp đi sinh mạng của một thủy thủ", đồng thời gọi đây là "một hành vi vi phạm Hiến chương Liên hợp quốc trắng trợn được thực hiện theo chỉ đạo của Israel nhằm kéo châu Âu vào cuộc chiến của họ". Ebrahim Azizi, người đứng đầu ủy ban an ninh quốc gia tại quốc hội Iran, cũng tuyên bố trong một bài đăng khác rằng Kyiv sẽ sớm nhận ra Tehran "không bỏ qua bất kỳ hành động đáp trả nào".
Điện Kremlin cũng lên tiếng đưa ra quan điểm, khi người phát ngôn Dmitry Peskov phát biểu trước báo giới rằng vụ tấn công của Ukraine cần được nhìn nhận như một hành động tấn công nhắm thẳng vào chính nước Iran. Bỏ qua những lời lẽ cứng rắn, mức độ khả thi để Iran tiến hành các biện pháp trả đũa vẫn là một dấu hỏi lớn.
Saeid Golkar, giáo sư Đại học Tennessee tại Chattanooga kiêm chuyên gia nghiên cứu về quân đội Iran, phân tích: "Tehran rõ ràng rất phẫn nộ, nhưng năng lực phóng chiếu sức mạnh quân sự của họ nhắm vào Ukraine là vô cùng hạn chế. Nếu họ quyết định phản ứng, tôi dự đoán các hình thức mang tính gián tiếp như tác chiến không gian mạng, hoạt động tình báo, hỗ trợ các chiến dịch của Nga, hoặc khả năng nhắm vào các lợi ích của Ukraine ở nước ngoài thay vì một đợt tập kích quân sự thông ước".
Grajewski nhận định: "Việc kéo Ukraine vào vòng chiến này chưa chắc đã mang lại lợi ích tối ưu cho Iran, và tôi cũng cho rằng điều đó không nằm trong toan tính của Nga. Phía Nga có thể đang gây sức ép buộc Iran phải kiềm chế phần nào". Nate Swanson, cựu giám đốc phụ trách Iran tại Hội đồng An ninh Quốc gia Nhà Trắng dưới thời Tổng thống Joe Biden, cũng bày tỏ hoài nghi về năng lực phản ứng ở mức độ nghiêm trọng của Tehran. Swanson, hiện là nhà nghiên cứu tại Viện Đại Tây Dương (Atlantic Council), đánh giá: "Tiếng vang của Iran lớn hơn thực lực khi đối mặt với vấn đề Ukraine. Dù khả năng Iran thực hiện một động thái phản ứng mang tính biểu tượng nhắm vào Ukraine là có thể xảy ra, tôi nghi ngờ việc liệu Ukraine hay Iran có mong muốn mở thêm các mặt trận mới trong các cuộc xung đột tương ứng của họ hay không".
Mikhail Troitskiy, người đứng đầu Chương trình Nga và Á-Âu tại Trường Fletcher thuộc Đại học Tufts, nhận định: "Các mối đe dọa từ phía Iran mang tính chất phát tín hiệu gửi tới Nga nhiều hơn. Tehran đang cần sự hậu thuẫn mở rộng từ Moskva, trong khi Moskva có lẽ chưa đáp ứng toàn bộ các yêu cầu về tình báo và trang thiết bị mà Iran đặt ra".
"Đòn hồi mã thương hai chiều"
Các đợt tập kích cuối tuần qua không phải là lần đầu tiên Ukraine đánh trúng các mục tiêu nằm trong khu vực Biển Caspi. Hạm đội Biển Caspi gồm 28 tàu chiến của Nga, có căn cứ đặt gần Makhachkala – cách vùng lãnh thổ vẫn do Ukraine kiểm soát khoảng 1.300 km – từng nhiều lần phóng tên lửa vào các mục tiêu bên trong lãnh thổ Ukraine trong quá khứ.
Theo số liệu từ ông Coffey, ít nhất 12 tàu chiến của Nga từng trúng đạn trong suốt tiến trình chiến dịch quân sự của Moskva, dù mức độ tổn thất trong nhiều trường hợp chưa được làm rõ. Israel – quốc gia từng tiến hành các chiến dịch tấn công riêng rẽ nhằm vào Iran phối hợp cùng lực lượng Mỹ – cũng từng đánh trúng các mục tiêu Iran trên Biển Caspi. Vào ngày 18 tháng 3, khoảng ba tuần sau khi chiến dịch Mỹ - Israel khởi động, các tiêm kích Israel đã oanh tạc cảng Bandar Anzali, đánh chìm một số lượng tàu hải quân không được tiết lộ.
Giới chuyên gia nhận định khả năng lực lượng Ukraine hành động trong đợt cuối tuần vừa qua với sự hỗ trợ từ hệ thống tình báo Israel là hoàn toàn có cơ sở. "Về mặt chiến lược, điều đó hoàn toàn hợp lý," ông Golkar phân tích. "Israel sở hữu năng lực giám sát tình báo xuất sắc đối với Iran, trong khi Ukraine có động lực mạnh mẽ trong việc phá vỡ mối quan hệ hợp tác quân sự giữa Iran và Nga."
Tổng thống Zelenskyy, người có lịch trình gặp gỡ Tổng thống Donald Trump tại Nhà Trắng vào ngày 28 tháng 7, dự kiến sẽ tìm cách khắc họa các cuộc tập kích của Ukraine như một mảnh ghép quan trọng bổ sung vào chiến dịch của Mỹ nhằm vào Iran. Ông cũng dự định đưa ra các cáo buộc trước đó của Ukraine cho rằng Nga đã cung cấp cho Iran các dữ liệu hình ảnh vệ tinh cùng các thông tin tình báo khác, qua đó hỗ trợ Iran nhắm mục tiêu vào các cơ sở của Mỹ tại khu vực Vùng Vịnh, bao gồm các trạm tình báo CIA.
Thời điểm diễn ra các cuộc tấn công nhiều khả năng cũng mang tính toán chủ đích nhằm thu hút sự chú ý từ chính quyền Tổng thống Trump, theo nhận định của ông Coffey. "Tôi không cho rằng điều này gây phức tạp cho chính quyền Trump. Nếu có, thêm áp lực đè nặng lên Iran có lẽ sẽ được nhìn nhận theo chiều hướng tích cực," ông chia sẻ, đồng thời nói thêm: "Tôi cũng nghi ngờ việc các cuộc tập kích nhắm vào ngành vận tải biển Iran này lại diễn ra một cách ngẫu nhiên ngay trước thềm các cuộc gặp tại Nhà Trắng của ông Zelenskyy".
Tuy nhiên, những nỗ lực của Kyiv nhằm gắn kết hai cuộc chiến này với nhau có thể làm gia tăng mức độ phức tạp đối với Washington, theo đánh giá của bà Grajewski. Phía Mỹ "vì lý do nào đó thực sự không muốn công khai việc người Nga dúng tay vào cuộc chiến [Iran]," bà cho biết. "Xét theo khía cạnh đó, vâng, tình hình trở nên phức tạp hơn bởi vì phía Ukraine đang công khai tuyên bố có sự can dự trực tiếp từ phía Nga."
Bà nhấn mạnh rằng chính quyền Tổng thống Trump "muốn tách bạch hai cuộc chiến này làm các mảng riêng biệt. Càng ngày càng có nhiều sự đan xen giữa hai cuộc chiến này, tôi cho rằng việc biện minh cho một số chính sách hướng tới Ukraine cũng như gắn liền với Iran sẽ trở nên khó khăn hơn."
"Tình thế này mang tính hai mặt," ông Golkar kết luận. "Một mặt, việc phá vỡ chuỗi hợp tác quân sự Nga - Iran hoàn toàn đồng điệu với các lợi ích chiến lược tổng thể của Mỹ mà không đòi hỏi sự nhúng tay trực tiếp từ Washington. Mặt khác, điều đó lại bồi đắp thêm một tầng nấc phức tạp mới. Washington giờ đây phải xoay sở để cân bằng quan hệ với Ukraine, Israel, các đối tác vùng Vịnh và Iran, trong khi vẫn phải tìm cách ngăn chặn một kịch bản leo thang rộng lớn hơn trong khu vực."
Nguồn tin: Xangdau.net
