Tầm nhìn cốt lõi của Tổng thống Mỹ Donald Trump về tương lai dầu khí toàn cầu là đảm bảo càng nhiều nguồn cung đó xuất phát từ khu vực "châu Mỹ" do ông tự xưng càng tốt, vốn nằm trực tiếp trong vùng ảnh hưởng của Mỹ. Venezuela là một trong những quốc gia trọng yếu được định hướng để cung cấp dòng sản lượng gia tăng này, đó là lý do tại sao Washington đang tập trung phần lớn nỗ lực vào việc khuyến khích đầu tư mạnh mẽ từ các “ông lớn” dầu khí Mỹ vào quốc gia này. Các thay đổi rất gần đây đối với "Luật Hydrocarbon Hữu cơ" của Venezuela cần được nhìn nhận trong bối cảnh đó. Nhưng liệu cuối cùng chúng có đạt được các mục tiêu đề ra hay không?

Chi tiết về những thay đổi đa dạng đối với bộ luật này đã được phác thảo rõ ràng trong vài tuần qua trong và sau "Diễn đàn Đầu tư Toàn cầu Venezuela 2026", vốn là một phần trong nỗ lực đẩy mạnh quy mô lớn của công ty dầu mỏ quốc gia Petróleos de Venezuela, S.A. (PDVSA) nhằm chốt 105 hợp đồng dầu mỏ mới vào cuối năm nay. Đây là lần đầu tiên chính phủ mới — sau khi Mỹ lật đổ cựu Tổng thống Nicolás Maduro hồi tháng 1 — vạch ra các mức thuế tài khóa theo bậc cụ thể trên một sân khấu quốc tế lớn nhằm thu hút dòng vốn toàn cầu, mặc dù khung pháp lý rộng lớn hơn về mặt kỹ thuật đã được soạn thảo vào tháng 1 và được làm rõ bằng các quy định tài khóa vào tháng 7. Nhìn chung, thông điệp do Thứ trưởng Chính sách Thương mại Venezuela, ông Ricardo Gomez, trình bày trong và sau diễn đàn đầu tư là mô hình nhà nước kiểm soát đa số đối với lĩnh vực dầu khí được thiết lập dưới thời cựu Tổng thống Hugo Chávez và được Maduro tiếp tục duy trì đã chấm dứt, và các nhà vận hành doanh nghiệp giờ đây có thể nắm giữ quyền kiểm soát độc quyền đối với các tài sản trong lĩnh vực này.

Một điểm bổ sung mang tính cốt lõi ở đây là Luật Hydrocarbon Hữu cơ sửa đổi của Venezuela đã tạo ra các cơ hội đầu tư mới trên toàn bộ lĩnh vực dầu khí của nước này, mang đến cho các công ty quốc tế nhiều lựa chọn hợp đồng đa dạng để phát triển các mỏ trữ lượng dầu nặng, các mỏ trưởng thành, tài nguyên khí ngoài khơi và hạ tầng lọc dầu. Khung pháp lý mới cho phép các nhà đầu tư quốc tế lựa chọn giữa các hợp đồng tham gia sản xuất hydrocarbon , các liên doanh được tái cơ cấu với PDVSA thuộc sở hữu nhà nước, và các hợp đồng trực tiếp bao gồm hạ tầng và dịch vụ mỏ dầu. Chẳng hạn, con đường đầu tư trực tiếp nhất cho các doanh nghiệp nước ngoài vào lĩnh vực dầu khí của quốc gia này được cung cấp bởi các "hợp đồng tham gia sản xuất hydrocarbon" (CPPH).

Trong cơ cấu này, một công ty được thành lập tại Venezuela sẽ vận hành một khu vực được chỉ định bằng chi phí và rủi ro của chính mình trong 25 năm và, với sự phê duyệt của bộ trưởng, công ty này cũng sẽ có quyền hợp pháp để bán phần sản lượng dầu khí được khai thác của chính mình trực tiếp cho các khách hàng quốc tế, hoàn toàn bỏ qua các bàn giao dịch thương mại của PDVSA. Đây là một sự thay đổi lớn so với mô hình thời Chávez/Maduro, theo đó chỉ có PDVSA hoặc một thực thể do nhà nước kiểm soát mới có độc quyền pháp lý để kinh doanh và tiêu thụ dầu thô. Dưới cơ cấu đó, các đối tác tư nhân buộc phải để PDVSA xử lý các giao dịch bán hàng và sau đó chờ nhận phần doanh thu của mình — một hệ thống thường xuyên dẫn đến việc các công ty nước ngoài bị kẹt lại bởi các cuộc khủng hoảng dòng tiền, tình trạng vỡ nợ của PDVSA và tác động của các lệnh trừng phạt sơ cấp từ Mỹ. Mô hình CPPH mới này đã được sử dụng bởi tập đoàn Eni của Ý, khi công ty này chuyển nhượng mỏ dầu nặng Junín-5 của mình (với 35 tỷ thùng dầu trữ lượng xác minh tại chỗ) sang loại hợp đồng này vào tháng 9, chuyển từ vị thế liên doanh thiểu số để trở thành nhà vận hành độc quyền của tài sản này.

Song song với nhiều loại hợp đồng hiện có, mỗi hình thức sẽ đi kèm với các mức thuế và tiền bản quyền kết hợp khác nhau. Ví dụ, mức thấp nhất là thuế suất 20% đối với đầu tư vào hạ tầng mới và đất chưa thăm dò cho các dự án phát triển mỏ mới (greenfield projects). Tiếp theo là mức thuế suất 25% đối với việc phát triển Vành đai Orinoco dành cho dầu thô cực nặng (extra-heavy crude oil). Mức thuế suất 30% áp dụng cho các mỏ nâu (brownfield sites) không còn hoạt động hoặc bị hư hại nặng nề không sản xuất. Và ở mức cao nhất là thuế suất 35% đối với đầu tư vào các tài sản hoạt động hiện hữu tại các khu vực mỏ nâu. Đồng thời, các quy định khung đầu tư được cập nhật công bố vào tháng 7 giới hạn mức tiền bản quyền tối đa ở 30% và thuế hydrocarbon tích hợp ở 15%. Thêm vào đó, các dự án ngoài khơi đủ điều kiện và các dự án phát triển tích hợp hạ tầng nâng cấp hoặc lọc dầu có thể nhận được mức giảm lên tới 5 điểm phần trăm.

Nhìn nhận các mặt tích cực trước tiên, khung pháp lý hydrocarbon sửa đổi nhìn chung thể hiện nỗ lực táo bạo và được thiết kế thực tế nhất của Venezuela nhằm thu hút đầu tư nước ngoài trong nhiều thập kỷ qua, mang lại một cơ cấu có tính cạnh tranh cao trên giấy tờ. Việc giới hạn thuế hydrocarbon tích hợp ở mức 15% và hạ thấp tổng mức thuế tài khóa đối với các dự án mỏ mới hoặc dầu cực nặng phức tạp hơn cho thấy chính phủ đang trực tiếp giải quyết chủ nghĩa dân tộc tài nguyên mang tính trừng phạt trong lịch sử của kỷ nguyên Chávez/Maduro — yếu tố từng đẩy các tập đoàn dầu khí lớn của nước ngoài rời khỏi đất nước. Việc giảm thiểu sự can thiệp của nhà nước bằng cách cho phép các công ty nước ngoài như Eni đóng vai trò là nhà vận hành độc quyền là một điểm tích cực khác, vì nó giảm thiểu các rủi ro tham nhũng nội địa trong các dự án trọng điểm. Tương tự, việc cấp cho nhà đầu tư quyền tự tiếp thị phần sản lượng của chính họ đem lại lợi ích lớn, qua đó giải quyết cái bẫy dòng tiền lịch sử xuất phát từ việc phải chờ PDVSA thanh toán tiền. Và cuối cùng, việc điều chỉnh các mức tiền bản quyền và thuế suất kết hợp cho phù hợp với độ khó trong việc thăm dò và phát triển tài sản — đồng thời đưa ra mức giảm giá 5% cho việc tích hợp hạ tầng hoặc khí ngoài khơi — tạo ra tính minh bạch và rõ ràng thực sự cho các dự án khai thác dầu cực nặng.

Mặt khác, vẫn còn một số rào cản mang tính cấu trúc. Một trong số đó là bất kỳ khoản đầu tư lớn nào của phương Tây vẫn phải tuân thủ các giấy phép chung của Bộ Tài chính Mỹ (OFAC), và nếu các chính sách chính trị tại Washington làm nền tảng cho các giấy phép này thay đổi, những giấy phép đó có thể bị thu hồi. Một rào cản khác từ góc độ vận hành của các công ty quốc tế là việc hồi sinh các mỏ trưởng thành hoặc nâng cấp công suất lọc dầu từ 350.000 lên 600.000 thùng/ngày (bpd) đòi hỏi hàng tỷ USD vốn đầu tư ban đầu. Do Venezuela vẫn phần lớn bị cắt đứt khỏi các hệ thống ngân hàng quốc tế truyền thống và thị trường nợ, việc tài trợ dự án sẽ cực kỳ khó khăn để đảm bảo. Ở một khía cạnh khác, Venezuela có lịch sử lâu đời về việc quốc hữu hóa tài sản và đơn phương viết lại các hợp đồng, đồng thời có nhiều lý do pháp lý tiềm năng để làm như vậy nếu họ muốn, dựa trên cách thức mà Mỹ đã kiểm soát lĩnh vực hydrocarbon của quốc gia này ngay từ đầu. Thỏa thuận dầu mỏ "lớn nhất trong lịch sử thế giới" của Trump được ký kết vào ngày 2 tháng 9 giữa Washington và Caracas liên quan đến việc Mỹ nắm quyền kiểm soát 65 tỷ thùng trữ lượng dầu thô được chứng minh của Venezuela (trong tổng số 303 tỷ thùng) trên 17 mỏ với thời hạn nhượng quyền là 100 năm. Thực thể tư nhân thúc đẩy thương vụ này — North American Blue Energy Partners (NABEP) — ngay lập tức trở thành công ty dầu mỏ tư nhân lớn nhất thế giới tính theo trữ lượng (sau ExxonMobil), với Bộ Chiến tranh Mỹ (U.S. Department of War) nắm giữ 35% cổ phần vốn chủ sở hữu.

Hiến pháp Venezuela yêu cầu phải có sự phê duyệt của Quốc hội đối với bất kỳ nhượng quyền dài hạn nào đối với các tài nguyên quốc gia chiến lược. Hơn nữa, vì thỏa thuận được đàm phán bởi một chính phủ lâm thời có tính hợp pháp về mặt hiến pháp vốn đang bị tranh cãi, bất kỳ chính phủ Venezuela nào trong tương lai cũng có thể lập luận rằng, do chính quyền lâm thời thiếu thẩm quyền, toàn bộ thỏa thuận nên được tuyên bố là vượt quá thẩm quyền pháp lý (ultra vires) và vô hiệu. Trên thực tế, điều đó thậm chí có thể được thực hiện ngay cả khi không có bất kỳ sự thay đổi nào về chính phủ, vì Tòa án Tối cao Công lý Venezuela có các cơ chế hiến pháp để thách thức, đóng băng hoặc vô hiệu hóa hoàn toàn thỏa thuận nhượng quyền của NABEP trên cơ sở việc chuyển giao quyền kiểm soát đối với trữ lượng dầu mỏ của Venezuela cho một thế lực nước ngoài bị nghiêm cấm theo hiến pháp nước này.

Hiện tại, với việc Trump vẫn làm tổng thống — và sau đó miễn là một đảng viên Cộng hòa có cùng chí hướng giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống tiếp theo — các cơ hội dành cho các hãng dầu khí quốc tế tại Venezuela vẫn sẽ vô cùng hấp dẫn. Theo "Chiến lược An ninh Quốc gia 2025" của Mỹ được công bố vào tháng 12 năm đó, Venezuela vẫn là cốt lõi trong tầm nhìn thế giới ba khối của Washington. Tầm nhìn này bao gồm Trung Quốc nắm giữ vai trò chủ chốt ở châu Á, trong khi Nga sẽ thống trị hoặc gây ảnh hưởng đáng kể đến châu Âu, tùy thuộc vào diễn biến của bất kỳ xung đột nào trong tương lai giữa các thành viên NATO châu Âu và Moscow. Vùng ảnh hưởng trực tiếp của Mỹ sẽ là "châu Mỹ" (Bắc và Nam Mỹ), nhưng nước này cũng sẽ duy trì sự thống trị tổng thể đối với hai khối còn lại, tùy theo các khu vực lợi ích quốc gia. Theo chính phủ lâm thời của Venezuela, do Tổng thống Delcy Rodriguez dẫn đầu, Mỹ đặt mục tiêu sản lượng đạt hơn 1,5 triệu bpd từ 17 mỏ chiến lược trong thời hạn 25 năm, điều này sẽ tạo ra hơn 100 tỷ USD vốn đầu tư và 209 tỷ USD doanh thu thuế cho nhà nước Venezuela, theo các dự báo từ chính phủ của bà.

Nguồn tin: Xangdau.net