Năng lượng hạt nhân đang hồi sinh mạnh mẽ trên phạm vi toàn cầu, nhờ vào sự gia tăng lo ngại về an ninh năng lượng trên toàn thế giới. Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đã đẩy mạnh đáng kể các dự báo về nhu cầu năng lượng trên toàn thế giới, đồng thời các cam kết về khí hậu đang đến rất gần với mục tiêu đạt được mà tiến độ lại rất ít ỏi.
Thêm vào đó là chu kỳ khủng hoảng năng lượng và xung đột địa chính trị gần như vô tận, và bạn sẽ phải đối mặt với một bài toán khó về năng lượng: làm thế nào để tìm nguồn năng lượng đủ, giá cả phải chăng và bền vững. Để giải quyết bài toán này, năng lượng hạt nhân - một nguồn sản xuất năng lượng không phát thải carbon đáng tin cậy suốt ngày đêm - không thể bị bỏ qua nữa.
Nhưng sự phục hưng của năng lượng hạt nhân, dù là điều hiển nhiên đối với an ninh năng lượng và các mục tiêu khí hậu, cũng sẽ đi kèm với sự gia tăng đáng kể chất thải hạt nhân, gây ra vấn đề lớn cho sức khỏe và an toàn cộng đồng, cũng như cho những người đóng thuế tài trợ cho việc bảo trì nó. Ước tính từ những năm 1950 đến năm 2022, gần 400.000 tấn nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng đã được tạo ra trên toàn cầu. Trong số 400.000 tấn đó, một phần ba đã được "tái chế" thông qua một quy trình phức tạp và tốn kém, và hai phần ba còn lại vẫn được lưu trữ tạm thời, hoặc trong các bể chứa nhiên liệu hạt nhân tại chỗ ở các nhà máy điện hạt nhân riêng lẻ hoặc trong các kho chứa thùng khô.
Tuy nhiên, cả hai phương án lưu trữ này đều không được coi là giải pháp lâu dài, và lượng chất thải hạt nhân phóng xạ toàn cầu sắp bùng nổ. Trên thực tế, chính sách và khoa học đằng sau việc lưu trữ và xử lý nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng vẫn là một điểm yếu nghiêm trọng trên quy mô toàn cầu, đặc biệt là ở Mỹ. Tính đến năm 2024, ước tính khoản nợ nhiên liệu đã qua sử dụng của Mỹ lên tới con số đáng kinh ngạc 44,5 tỷ đô la.
Một báo cáo từ Trung tâm Phân tích Năng lượng Quốc gia được công bố đầu tháng này chỉ trích mạnh mẽ Mỹ, nhà sản xuất năng lượng hạt nhân lớn nhất thế giới, vì cách tiếp cận trì hoãn vấn đề quan trọng này, lên án rằng "việc quản lý [chất thải hạt nhân] của liên bang là một vết nhơ lớn và là thất bại chính sách đối với việc sản xuất và công nghệ năng lượng hạt nhân."
Tuy nhiên, thế giới hiện đang đạt được những tiến bộ lớn hướng tới việc thiết lập địa điểm xử lý chất thải hạt nhân vĩnh viễn đầu tiên trên thế giới. Trên thực tế, một địa điểm ở bờ biển phía Tây Phần Lan dự kiến sẽ nhận được giấy phép bắt đầu hoạt động chỉ trong vài tháng tới, một khoảng thời gian ngắn đáng kinh ngạc so với hơn hai thập kỷ xây dựng cơ sở này. Cơ sở này sẽ chứa các thùng nhiên liệu đã qua sử dụng ở độ sâu 400 mét dưới lòng đất trong một khu vực hẻo lánh, được đặt trong lớp đá gốc có khả năng chống động đất với niên đại 1,9 tỷ năm.
“Giải pháp mà chúng tôi có chính là điểm còn thiếu để sử dụng năng lượng hạt nhân một cách bền vững,” Pasi Tuohimaa, giám đốc truyền thông của Posiva, công ty chịu trách nhiệm giám sát dự án, cho biết. Dự án này có chi phí 1 tỷ euro (1,2 tỷ đô la Mỹ) và sẽ có khả năng chứa 6.500 tấn nhiên liệu hạt nhân đã qua sử dụng. Posiva cho biết các thùng chứa chuyên dụng của họ sẽ lưu trữ an toàn chất thải nguy hại “đủ lâu để độ phóng xạ của nhiên liệu đã qua sử dụng giảm xuống mức không gây hại cho môi trường”.
Tại Mỹ, bất chấp cách tiếp cận trì trệ và đùn đẩy trách nhiệm trong việc quản lý chất thải hạt nhân, việc lưu trữ chất thải hạt nhân trong các giếng khoan sâu cũng đang tiến triển từng bước. Chương trình ARPA-E SCALEUP Ready của Bộ Năng lượng Mỹ đã chọn một dự án để tài trợ với hy vọng sẽ trở thành dự án xử lý chất thải hạt nhân trong giếng khoan sâu thương mại đầu tiên trên thế giới. Chương trình liên bang sẽ rót 40 triệu đô la để hỗ trợ hai dự án giếng khoan sâu. “Việc được chọn nhận giải thưởng này là cột mốc quan trọng nhất trong lịch sử của Deep Isolation,” ông Rod Baltzer, Chủ tịch kiêm Giám đốc điều hành của Deep Isolation, một trong những công ty được chọn nhận tài trợ của chính phủ liên bang, cho biết.
“Điều này khẳng định nhiều năm nghiên cứu tiên phong về Hệ thống Thùng chứa Đa năng và giúp chúng tôi có vị thế để cung cấp giải pháp xử lý chất thải phóng xạ trong giếng khoan sâu, hoàn chỉnh, sẵn sàng thương mại đầu tiên trên thế giới,” ông tiếp tục nói. “Chúng tôi đang tạo ra một hệ thống có thể triển khai, được cơ quan quản lý phê duyệt, sẽ thay đổi cách thế giới quản lý chất thải hạt nhân một cách an toàn, hiệu quả và lâu dài.”
Nguồn tin: Xangdau.net
