Các nhà lập pháp Mỹ và các chuyên gia an ninh quốc gia đang gây sức ép buộc Tổng thống Donald Trump có hành động cứng rắn hơn đối với các thực thể Trung Quốc bị cáo buộc giúp đỡ Iran về tình báo vệ tinh, linh kiện vũ khí và doanh thu dầu mỏ.

Các lời kêu gọi càng trở nên gay gắt hơn khi Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình đến thăm Nhà Trắng vào ngày 24 tháng 9 để tham dự một cuộc gặp có rủi ro cao với ông Trump, tiếp theo là một bữa tiệc tối cấp nhà nước thịnh soạn làm nổi bật sự cân bằng tinh vi giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới.

Ông Trump không đề cập rõ ràng nào về Iran trong các phát biểu công khai cùng ông Tập, bất chấp áp lực ngày càng tăng từ các nhà lập pháp cảnh báo rằng Washington có nguy cơ khuyến khích sự hợp tác sâu sắc hơn giữa Bắc Kinh và Tehran nếu không áp đặt các chi phí.

"Mùa hè này, khắp các mặt báo đưa tin rằng Trung Quốc đã cung cấp tình báo hình ảnh vệ tinh cho Iran, và tình báo đó đã dẫn đến cái chết của các binh sĩ Mỹ," Roger Wicker thuộc bang Mississippi, thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa kiêm chủ tịch Ủy ban Quân vụ Thượng viện, phát biểu tại phòng họp Thượng viện vào ngày ông Tập đến nơi.

"Vì vậy, tôi chắc chắn sẽ đề nghị Tổng thống cố gắng có được câu trả lời cho vấn đề đó."

Jeanne Shaheen thuộc bang New Hampshire, thành viên Dân chủ hàng đầu tại Ủy ban Đối ngoại Thượng viện, cùng 18 thượng nghị sĩ Dân chủ khác đã cáo buộc ông Trump thất bại trong việc buộc ông Tập phải chịu trách nhiệm về việc các công ty Trung Quốc hậu thuẫn Iran.

Nhà Trắng đã không công khai chi tiết liệu ông Trump có đối đầu với ông Tập về các cáo buộc trong các cuộc thảo luận riêng tư của họ hay không.

Ông Trump cho biết hai người đã có một "cuộc gặp tuyệt vời" vào ngày 24 tháng 9, đồng thời bổ sung rằng ông và ông Tập “đã đạt được những bước tiến lớn đối với các vấn đề mà hai nước chúng ta đang phải đối mặt.”

Tuy nhiên, ông cung cấp rất ít chi tiết.

Hãng thông tấn chính thức Tân Hoa Xã của Trung Quốc cho biết trong cuộc gặp, ông Tập đã kêu gọi Iran và Mỹ giải quyết các vấn đề của họ thông qua đối thoại càng sớm càng tốt.

Hai nhà lãnh đạo sẽ gặp lại nhau vào ngày 25 tháng 9 trước khi ông Tập quay trở lại Trung Quốc.

Trước đó, bà Shaheen từng kêu gọi ông Trump trấn áp ba lĩnh vực bị cáo buộc là sự hỗ trợ của Trung Quốc: hình ảnh vệ tinh và hỗ trợ nhắm mục tiêu, các linh kiện cho tên lửa và máyδnυήc của Iran, cũng như các giao dịch mua dầu bị trừng phạt của Iran.

Bắc Kinh là khách hàng mua dầu quan trọng nhất của Tehran và có đòn bẩy kinh tế đáng kể đối với Iran.

Nhưng Iran chỉ chiếm một tỷ lệ nhỏ trong tổng thương mại của Trung Quốc, mang lại cho Bắc Kinh không gian xoay sở lớn hơn đáng kể so với Tehran.

Tuy nhiên, đối với một số chuyên gia Mỹ, vấn đề vượt ra ngoài mối quan hệ của Trung Quốc với Iran và đặt ra những câu hỏi rộng hơn về cách Washington phản ứng với Bắc Kinh khi các thực thể Trung Quốc bị cáo buộc hỗ trợ các quốc gia thù địch với Hoa Kỳ.

Mary Kissel, nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Hudson kiêm CEO của The Kissel Group, cho biết Washington nên quy trách nhiệm cho các thực thể Trung Quốc tham gia hỗ trợ Iran.

"Một trong những sai lầm lớn trong vài thập kỷ qua là sự sẵn sàng của các chính quyền Mỹ — từ cả hai đảng — trong việc bỏ qua hoạt động độc hại của Trung Quốc trên các lĩnh vực kinh tế, quân sự và ngoại giao," bà Kissel nói với RFE/RL.

"Nếu chúng ta muốn Trung Quốc kiềm chế sự hỗ trợ của mình đối với Cộng hòa Hồi giáo Iran — vốn là một mục tiêu xứng đáng — thì chúng ta cần phải bắt các ngân hàng, công ty và cá nhân do nhà nước Trung Quốc hậu thuẫn phải chịu trách nhiệm về hành động của họ."

Nếu không, bà nói, Washington sẽ phát đi thông điệp rằng Trung Quốc “được phép chơi theo một bộ quy tắc khác,” với những hệ lụy kéo dài đến các đối tác của Bắc Kinh ở Moscow, Tehran và Bình Nhưỡng.

Mối quan ngại đó càng trở nên cấp bách hơn đối với các cáo buộc rằng các thực thể Trung Quốc đã cung cấp cho Iran hình ảnh vệ tinh có thể được sử dụng trong các cuộc tấn công nhắm vào các lực lượng Mỹ.

Christopher Walker, phó chủ tịch Trung tâm Phân tích Chính sách Châu Âu, cho biết các báo cáo như vậy nên được nhìn nhận như một phần của thách thức chiến lược rộng lớn hơn.

"Cho rằng tình báo Mỹ đã liên kết hình ảnh vệ tinh của Trung Quốc với các cuộc tấn công nhắm vào các quân nhân Mỹ ở khu vực Trung Đông, điều quan trọng là Mỹ phải có hành động cứng rắn hơn đối với Bắc Kinh, quốc gia sẽ tìm kiếm mọi cơ hội để khai thác các điểm yếu của Mỹ," ông Walker nói với RFE/RL.

Ông mô tả sự hỗ trợ của Trung Quốc dành cho Iran như một phần trong nỗ lực rộng lớn hơn của Bắc Kinh nhằm hỗ trợ các chính phủ có cùng tư tưởng hình thành thứ mà ông gọi là một “trục chuyên chế” lỏng lẻo nhưng nguy hiểm.

Tuy nhiên, cáo buộc về hình ảnh vệ tinh vẫn còn gây tranh cãi.

Tờ Wall Street Journal, dẫn lời các quan chức Mỹ, đưa tin rằng các thực thể Trung Quốc đã cung cấp cho Iran hình ảnh độ phân giải cao về một căn cứ của Mỹ ở Jordan trước khi một cuộc tấn công của Iran giết chết ba binh sĩ Mỹ và làm bị thương bốn người khác.

Bắc Kinh đã phủ nhận việc cung cấp cho Iran hỗ trợ quân sự hoặc tình báo.

Gawdat Bahgat, giáo sư về các vấn đề an ninh quốc gia tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Cận Đông Nam Á thuộc Đại học Quốc phòng, đã thúc giục sự thận trọng đối với việc coi các cáo buộc là sự thật đã được thiết lập.

"Cả Trung Quốc và Iran đều chưa xác nhận việc chia sẻ hình ảnh vệ tinh [hoặc] các linh kiện vũ khí," ông Bahgat nói với RFE/RL.

Đồng thời, ông Bahgat cho biết, Bắc Kinh có lợi ích kinh tế rõ ràng trong việc duy trì mối quan hệ với Tehran, đặc biệt là thông qua việc mua dầu giảm giá của Iran.

"Tôi ngờ rằng Trung Quốc sẽ ngừng mua dầu của Iran," ông cho biết.

Trích dẫn Bộ Tài chính Mỹ, bà Shaheen cho biết 90% lượng xuất khẩu dầu của Iran đi đến Trung Quốc, tạo ra hàng tỷ đô la cho Tehran bất chấp các lệnh trừng phạt của Mỹ. Bà cho biết phần lớn hoạt động thương mại này di chuyển qua các đội tàu bóng tối (shadow fleets), các công ty bình phong và các nhà máy lọc dầu của Trung Quốc.

Trong một cuộc phỏng vấn với RFE/RL tuần trước, bà Shaheen cũng cho biết Iran đang nhận được thông tin nhắm mục tiêu từ cả Trung Quốc và Nga để giúp tấn công các tài sản của Mỹ.

Thượng nghị sĩ đảng Cộng hòa John Kennedy đã đưa ra một lập luận tương tự vào ngày 24 tháng 9, nói với các phóng viên rằng ông Tập có thể sử dụng ảnh hưởng của Bắc Kinh để giúp mở cửa trở lại Eo biển Hormuz.

Ông Tập “có thể mở cửa eo biển đó chỉ bằng một cuộc gọi,” ông Kennedy nói, đồng thời cáo buộc Trung Quốc hỗ trợ Iran về trang thiết bị quân sự và tình báo.

Áp lực từ các nhà lập pháp diễn ra giữa bối cảnh chia rẽ sâu sắc về đảng phái đối với cuộc chiến rộng lớn hơn của Mỹ với Iran.

Tại Nhà Trắng vào ngày 24 tháng 9, trọng tâm đặt vào đối thoại và sự ổn định chiến lược.

Ông Tập cho biết ông và ông Trump đã có những “trao đổi chân thành và sâu sắc” và đạt được “sự hiểu biết chung về nhiều vấn đề,” nhưng không chỉ định liệu Iran có nằm trong số đó hay không.

Theo hãng thông tấn nhà nước Tân Hoa Xã của Trung Quốc, ông Tập nói với ông Trump rằng Bắc Kinh ủng hộ việc Washington và Tehran quay trở lại một thỏa thuận trước đó nhằm chấm dứt chiến tranh và mở cửa trở lại Eo biển Hormuz.

Trong khi đó, ông Trump đã phát tín hiệu miễn cưỡng trong việc công khai đối đầu với ông Tập về các cáo buộc Trung Quốc hậu thuẫn tình báo cho Iran.

Nguồn tin: Xangdau.net